یعنی چه
نام تحوتموس از زبان مصر باستان (قبطی کهن) ریشه گرفته و ترکیبی از «تحوت» (خدای حکمت، کتابت و ماه) و پسوند «موس» یا «مس» به معنای فرزند و زادهشده است. این نام کلاسیک تاریخی، عنوانی مذهبی و سلطنتی برای پادشاهان مصر باستان محسوب میشده است.
تلفظ
این نام در زبان فارسی معمولاً به صورت «تَحوُتموسِ چهارم» تلفظ میشود. در منابع تاریخ باستان شکل یونانیشده آن «تُوتمُسیس» و در برخی متون قدیمیتر فارسی و عربی به صورت «تُحمُس» یا «تُحوتْمُس» نیز اعرابگذاری شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به سؤالاتی نظیر «از فراعنه مصر باستان» یا «پادشاه صادرکننده فرمان بازسازی ابوالهول»، عبارت ۱۲ حرفی «تحوتموس چهارم» یا شکل خلاصه آن «تحمس» به کار میرود.
به انگلیسی
در متون تاریخی و آکادمیک بینالمللی، این پادشاه با نگارشهای استاندارد Thutmose IV یا Tuthmosis IV شناخته میشود که از ریشه هیروگلیف آن اقتباس شده است.
به عربی
تاریخنگاران عربزبان برای اشاره به این پادشاه مصر باستان، از عبارت «تحتمس الرابع» استفاده میکنند که همخانواده با برگردانهای اسلامی تاریخ مصر است.
به فارسی
از آنجا که «تحوتموس چهارم» یک اسم خاص پادشاهی متعلق به تمدن مصر باستان است، معادل معنایی مجزایی در زبان فارسی ندارد و در تمام متون تاریخی کشورمان با همین نام یا عنوان «تحمس چهارم» یاد میشود. بخشهای متضاد و همخانواده اصیل فارسی برای آن وجود ندارد.
نماد چیست
مهمترین نماد تاریخی تحوتموس چهارم «لوحه ابوالهول» (Dream Stele) است. طبق روایات، او در جوانی زیر سایه ابوالهول به خواب رفت و خدای ابوالهول به او وعده داد که اگر ماسههای اطراف بدنش را پاک کند، به پادشاهی میرسد. او پس از تاجگذاری این کار را انجام داد و لوحهای سنگی به یادبود این ماجرا بین پنجههای ابوالهول نصب کرد.
جمعبندی و توضیح کامل تحوتموس چهارم
تحوتموس چهارم یکی از پادشاهان برجسته و قدرتمند دودمان هجدهم مصر باستان بود که در اواخر قرن چهاردهم پیش از میلاد بر این سرزمین حکومت میکرد. او فرزند آمنهوتب دوم بود و اگرچه دوران سلطنت طولانیمدتی نداشت، اما به دلیل سیاستهای مدبرانه و صلحآمیز با دولتهای همسایه نظیر میتانی، ثبات و رونق اقتصادی مناسبی را برای مصر به ارمغان آورد.
بزرگترین شهرت تاریخی این فرعون در باستانشناسی، به ماجرای رویای او در کنار تندیس ابوالهول بزرگ جیزه برمیگردد که روی یک لوحه سنگی بزرگ نگاشته شده است. نام او که به معنای «فرزند خدای تحوت» است، نمادی از پیوند عمیق پادشاهان مصر با خدایان اساطیری و مشروعیتبخشی به حکومت از طریق باورهای مذهبی آن دوران تلقی میشود.
لازم به ذکر است که برخلاف گمانهزنیهای عامیانه، تحوتموس چهارم هیچ ارتباط تاریخی یا زمانی با داستانهای قرآنی و فرعون همعصر حضرت موسی (ع) ندارد؛ چرا که او سالها پیش از رویدادهای خروج بنیاسرائیل میزیسته و فرعونِ آن عصر طبق مستندات تاریخی به دودمانهای بعدی مصر تعلق دارد.