معنی
واژه «ضَلّ» در لغت به معنی از دست دادن راه، منحرف شدن از مسیر حق و حقیقت، ناپدید شدن، تباهی و هلاک شدن است. این کلمه در متون دینی و ادبی بیشتر به معنای خروج از جاده هدایت به کار میرود.
یعنی چه
وقتی میگویند کسی یا چیزی «ضل» شده، یعنی از مقصد و مقصود اصلی خود دور افتاده، راه راست را گم کرده یا در زمین ناپدید و تباه شده است.
مترادف
این کلمات در زبان فارسی نزدیکترین مفاهیم را به واژه ضل منتقل میکنند.
متضاد
کلماتی که بر یافتن راه درست و پایداری در مسیر حقیقت دلالت دارند.
ریشه
این واژه ریشه در زبان عربی دارد و معنای بنیادی آن خروج از مسیر مستقیم و از دست دادن جهت است. مشتقاتی چون ضلالت، ضالین، مضل و اضلال نیز از همین ریشه مشتق شدهاند.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای متقاطع، اگر طراح سوال عباراتی مثل «گمراهی»، «گم شدن» یا «انحراف از راه راست» را به عنوان نشانه ۲ حرفی بخواهد، پاسخ دقیق آن «ضل» است.
به انگلیسی
این واژهها در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم گم کردن مسیر یا انحراف فکری و عملی استفاده میشوند.
جمعبندی و توضیح کامل ضل
واژه «ضَلّ» (با حرف ضاد و تشدید لام) یک واژه اصیل عربی است که وارد ادبیات فارسی و فرهنگ لغات اسلامی شده است. معنای اصلی و بنیادین آن گم کردن راه، انحراف از صراط مستقیم، و ناپدید یا تباه شدن است. این کلمه و مشتقاتش (مانند ضلالت و ضالین) بیش از ۱۸۰ بار در قرآن کریم به کار رفتهاند و مفاهیمی چون گمراهی عقیدتی، فراموشی و حتی متلاشی شدن بدن در خاک پس از مرگ را در بر میگیرند.
در زبان فارسی معیار امروز، این واژه به صورت مستقل کمتر در گفتارهای روزمره شنیده میشود و کاربرد آن بیشتر محدود به متون دینی، فقهی، لغوی و حل جدول کلمات متقاطع است. نکته بسیار مهم در املای این واژه، عدم اشتباه آن با کلمه «ظِل» (با حرف ظاء به معنی سایه) یا واژه «زل» (به معنی نگاه خیره یا اصرار) است که از نظر معنایی کاملاً با یکدیگر متفاوت هستند.
از نظر استعاری نیز، ضل در ادبیات عرفانی و اخلاقی نمادی از سرگردانی در بیابان جهل، تاریکی نفس و دوری از نور هدایت الهی به شمار میرود که در نقطه مقابل مفاهیمی چون نور، هدی و صراط مستقیم قرار میگیرد.