معنی
واژهٔ مغرور در زبان فارسی امروزی به فردی گفته میشود که دچار خودبزرگبینی و تکبر شده است. با این حال، در معنای قدیمی و اصیل خود در زبان عربی، به معنای فردی است که فریب خورده، غافل شده یا به باطلی طمع بسته است.
یعنی چه
مغرور یعنی کسی که به خاطر داشتههای مادی، ظاهری یا معنویاش، تصویری بیش از حد بزرگ از خود در ذهن ساخته و به خاطر این خودفریفتگی، رفتاری آمیخته با تکبر بروز میدهد.
مترادف
این کلمات همگی بیانگر حالتهای مختلف خودبزرگبینی، خودپسندی یا غفلت و فریبخوردگی هستند که با مفهوم مغرور اشتراک معنایی دارند.
متضاد
واژههایی که نقطهٔ مقابل تکبر، خودپسندی و غفلت قرار میگیرند و نشاندهندهٔ تواضع یا آگاهی هستند.
هم خانواده
این کلمات همگی از ریشهٔ سه حرفی «غ ر ر» مشتق شدهاند و با مفاهیم فریب، غفلت و خودپسندی در ارتباط هستند.
ریشه
این واژه صفت مفعولی از ریشهٔ عربی «غ ر ر» است. ریشهٔ اصلی آن به معنای ایجاد غفلت در انسان به سبب تأثیر یک عامل بیرونی مانند نیرنگ و فریب است که در سیر تحول خود در زبان فارسی، بیشتر به معنای متکبر و خودپسند به کار رفته است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، برای راهنمای «مغرور» معمولاً خودِ کلمهٔ مغرور با ۵ حرف یا کلماتی نظیر متکبر و غره مد نظر قرار میگیرند.
به انگلیسی
واژه proud هم کاربرد مثبت (مفتخر) و هم منفی (مغرور) دارد، در حالی که arrogant و haughty کاملاً بار معنایی منفی و تکبر را منتقل میکنند.
جمعبندی و توضیح کامل مغرور
واژهٔ «مغرور» صفت مفعولی با ریشهٔ عربی است که داستان تحول معنایی جالبی را در زبان فارسی طی کرده است. در خاستگاه اصلی خود یعنی زبان عربی و فرهنگ قرآنی، این کلمه و همخانوادههایش (مانند غُرور و غَرور) همواره به معنای «فریبخوردگی، نیرنگ و غفلت از حقیقت» به کار میروند؛ به طوری که در قرآن از دنیا به عنوان کالای فریبنده (متاع الغرور) و از شیطان به عنوان بسیار فریبدهنده (غرور) یاد شده است.
با این حال، در زبان فارسی امروز، مغرور به کسی گفته میشود که دچار خودپسندی، تکبر و خودبزرگبینی مفرط شده است. فرهنگ عامه و ادبیات ملل برای تجسم این مفهوم از نمادهایی چون «طاووس» به خاطر خودنمایی یا رنگ «بنفش تیره/ارغوانی» که در گذشته رنگ اختصاصی و ملوکانه پادشاهان بوده، استفاده میکند.
باید توجه داشت که میان غرور و تکبر تفاوت ظریفی وجود دارد؛ فرد مغرور در ادبیات فارسی بیشتر غرق در داشتهها و توهمات ذهنی خویش است و لزوماً قصد تحقیر دیگران را ندارد، اما در نهایت این صفت ناپسند او را از مسیر فروتنی، حقیقت و ارتباط سازنده با جامعه دور میسازد.