معنی
هیمه در زبان فارسی به هر نوع تکه چوب، کنده یا شاخهٔ خشکی اطلاق میشود که قابلیت اشتعال داشته باشد و از آن برای روشن کردن آتش در اجاق، تنور یا شومینه استفاده کنند.
یعنی چه
این واژه در اصل به معنای ابزار و مایهٔ ایجاد گرما و نور از طریق سوختن است. در گذشته جمعآوری هیمه از جنگلها و بیابانها یکی از کارهای روزمره برای تأمین سوخت خانگی بوده است.
مترادف
رایجترین و نزدیکترین مترادف این واژه در فارسی امروزی «هیزم» است. همچنین واژهٔ عربی «حطب» نیز معادل دقیق آن به شمار میرود.
متضاد
برای واژهٔ هیمه متضاد مستقیم و واحدی وجود ندارد، اما از نظر کارکردی، عواملی که مانع سوختن میشوند (مانند آب و رطوبت) یا فرآوردهٔ نهایی سوختن (مانند خاکستر) را میتوان به عنوان متضاد مفهومی قرار داد.
هم خانواده
واژههای مشتقی که از ترکیب هیمه با سایر اجزا ساخته شدهاند، همگی به نوعی با نگهداری، شکستن یا سوزاندن هیزم در ارتباط هستند.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای متقاطع، در پاسخ به راهنمای «هیزم» یا «چوب خشک برای آتش»، واژهٔ ۴ حرفی «هیمه» یک جواب کاملاً دقیق و کلاسیک است.
به انگلیسی
بسته به اندازه و نوع چوب، در زبان انگلیسی از واژههای متفاوتی استفاده میشود که رایجترین آنها برای هیزم عمومی، firewood است.
جمعبندی و توضیح کامل هیمه
واژهٔ «هیمه» یکی از کلمات اصیل، بومی و کهن زبان فارسی است که ریشه در دوران ایران باستان دارد. این کلمه در زبان پارسی میانه (پهلوی) به صورت ایسم (aēsm) و در زبان اوستایی به صورت اِئِسمَ (aesma) به کار میرفته و به مرور زمان و با تحول زبانی، به شکل امروزین یعنی «هیمه» درآمده است. معنای دقیق آن چوب خشک، کنده یا سرشاخههای درختان است که برای روشن کردن آتش و تولید گرما جمعآوری میشود.
اگرچه امروزه در گفتگوهای روزمره واژهٔ «هیزم» جایگزین این کلمه شده است، اما هیمه در ادبیات کلاسیک و اشعار شاعران بزرگی چون سعدی و نظامی کاربرد فراوانی داشته و دارد. در ادبیات و نمادشناسی، هیمه اغلب مظهر فداکاری، سوختن و خاکستر شدن برای بخشیدن گرما و نور به دیگران است. همچنین در نگاه عرفانی، گاهی به عنوان نمادی از تعلقات دنیوی که آتش مجازات یا عشق را شعلهورتر میکنند، به کار رفته است.
این واژه کاملاً فارسی است و ریشه عربی ندارد، هرچند معادل دقیق آن در زبان عربی کلمهٔ «حَطَب» است که در قرآن کریم نیز (مانند تعبیر حمالة الحطب) استفاده شده است. در فرهنگ عامه و سنتی ایران، هیمه همواره یادآور زندگی سادهٔ روستایی، کوچنشینی و صمیمیتِ پیرامونِ آتشِ اجاق است.