یعنی چه
این عبارت برای توصیف شدیدترین حالتِ گرفتگی، سختی، هولناکی و روزی به کار میرود که از شدت وحشت و بلا، چهرهها در آن درهمکشیده و ترش میشود.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب قرآنی به صورت عَبُوساً قَمْطَرِیراً است که تنوینهای آن در قرائت به صورت نون ساکن تلفظ میشوند.
در جدول
پاسخ مد نظر در جدول برای شرح «روز قیامت یا روز بسیار سخت و هولناک قرآنی» عبارت ۱۲ حرفی «عبوسا قمطریرا» است.
به عربی
در زبان عربی این عبارت خود به عنوان صفت برای یوم (روز) به کار میرود و به معنای زمان یا روزی است که به شدت سخت، تنگ و هولانگیز باشد.
به فارسی
معادلهای فارسی این عبارت شامل تعابیری چون روزِ بسیار سخت، سهمگین، وحشتآور، کریه و روز بلای شدید است.
در قرآن
این ترکیب وصفی دقیقاً یکبار در قرآن کریم و در آیه ۱۰ سوره انسان آمده است: «إِنَّا نَخَافُ مِنْ رَبِّنَا يَوْماً عَبُوساً قَمْطَرِیراً» که به خوف بندگان از روز قیامت و سختی آن اشاره دارد.
نماد چیست
در فرهنگ اسلامی و ادبیات فارسی، این عبارت نماد روز رستاخیز و هراس ابدی آن است. همچنین به عنوان کنایه و استعاره برای نشان دادن اوج خشم، قاطعیت یا گرفتگی شدید احوال و روزگار به کار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل عبوسا قمطریرا
عبارت «عبوسا قمطریرا» یک ترکیب وصفی قرآنی و بسیار بلیغ است که از آیه ۱۰ سوره انسان گرفته شده و به فرهنگ و ادبیات فارسی راه یافته است. این واژه در اصل برای توصیف ویژگیهای هولناک و شدید روز قیامت به کار میرود؛ روزی که از شدت سختی و وحشت، چهرهها در آن درهمکشیده و ترش میشود.
از نظر بلاغی، نسبت دادن صفت «عبوس» (اخمو) به روز، یک استعاره و کنایه قدرتمند است که نشان میدهد زمان نیز از شدت هولناکیِ آن واقعه، چهره دگرگون کرده است. ریشه کلمات آن به درهمکشیدن چهره (عبس) و به شدت سخت و گرهخورده شدن (قمطر) بازمیگردد.
امروزه این اصطلاح علاوه بر کاربرد دینی، در ادبیات فاخر فارسی نیز به عنوان کنایهای از شرایط بسیار سخت، روزگار تیره و تار، یا مواجهه با خشم و قاطعیت شدید مراجع قدرت یا احوال ناخوشایند زندگی استفاده میشود.