یعنی چه
«یُبصِر» فعل مضارع از باب افعال (أبصَرَ، یُبصِرُ) و ریشه ثلاثی مجرد (ب-ص-ر) است. این واژه علاوه بر دیدن با چشم ظاهری، به معنای درک کردن، فهمیدن و به آگاهی و بصیرت رسیدن نیز به کار میرود.
تلفظ
تلفظ دقیق این کلمه با ضمه روی حرف اول (یُ)، سکون روی حرف دوم (بْ)، کسره زیر حرف سوم (صِ) و سکون یا اعراب فاعلی روی حرف آخر (رُ) به صورت «یُبصِر» است.
در جدول
این کلمه در جدولهای کلمات متقاطع معمولاً به عنوان رمز یا معادل کلماتی چون «میبیند» یا «بینا میشود» کاربرد دارد و دقیقاً چهار حرف دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی با توجه به بافت متن، از فعل see برای دیدن ظاهری و از perceive برای درک شهودی و باطنی استفاده میشود.
به عربی
مترادفهای هممعنی این فعل در زبان عربی فصیح، افعالی مانند «یری» (از ریشه رای) و «ینظر» (از ریشه نظر) هستند.
به فارسی
برگردان دقیق این واژه به زبان فارسی معادل «میبیند» و «نگاه میکند» است؛ اما در متون کهن و عرفانی به صورت «بینا میشود» یا «حقایق را درک میکند» نیز ترجمه شده است.
در قرآن
این واژه و مشتقاتش (مانند یبصرون) بارها در قرآن کریم آمده است. به عنوان مثال در آیه ۱۷ سوره بقره درباره منافقان میفرماید: «صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَا يُبْصِرُونَ» یعنی آنها کران، لالان و کورانند، پس حقیقت را نمیبینند و درک نمیکنند.
جمعبندی و توضیح کامل یبصر
واژه «یبصر» یک فعل کلیدی در زبان عربی و متون اسلامی است که به طور گسترده به ادبیات عرفانی و معارف فارسی راه یافته است. ریشه این کلمه به بینایی و چشم (بصر) برمیگردد، اما کاربرد آن صرفاً محدود به دیدن فیزیکی نیست؛ بلکه در بیشتر موارد به معنای ژرفنگری، آگاهی باطنی و درک حقایق پنهان از چشم ظاهر است.
در ادبیات فارسی، به ویژه در اشعار مولوی، مفهوم «بییبصر» (دیدن به واسطه نور الهی) جایگاه ویژهای دارد. تفکیک بین لایبصر (کسی که از دیدن حقیقت عاجز است) و یبصر (کسی که به بینایی معنوی رسیده)، یکی از مضامین اصلی حکایات و پندهای اخلاقی در فرهنگ ماست.