یعنی چه
این عبارت اصطلاحی و کنایی در زبان فارسی، نشاندهنده یک واکنش عاطفی شدید است. فرد با فشردن یا گزیدن لب خود با دندان، تلاش میکند جلوی سخن گفتن یا بروز شدید احساساتش را بگیرد، یا شدت تعجب، خشم و ندامتش را ابراز کند. این ترکیب رفتاری در متون کلاسیک نظیر شاهنامه فردوسی و اشعار سعدی نیز به عنوان نمادی از خشم یا شگفتی به کار رفته است.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت به صورت حرکات فتحه روی لام (لَ)، کسره زیر باء و هاء (بِ)، فتحه روی دال اول و سکون روی نون و دال دوم (دَنْدانْ) و فتحه روی گاف و راء در فعل گرفتن (گِرِفْتَن) میباشد.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول کلمات متقاطع برای کنایه از حسرت، پشیمانی یا شگفتی، عبارت «لب به دندان گرفتن» با ۱۴ حرف یا معادلهای نظیر «لب گزیدن» کاربرد دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی این اصطلاح نشاندهنده اضطراب، تلاش برای کنترل خشم، یا پنهان کردن یک احساس و جلوگیری از حرف زدن است.
به عربی
در زبان عربی این عبارت دقیقاً به معنای گاز گرفتن لبها از روی حسرت، پشیمانی یا خشم شدید به کار میرود.
نماد چیست
در زبان بدن و فرهنگ عامه، این حرکت نمادی بصری از سوز و گدازِ ندامت و تلاش برای سانسور کردن یک حرف یا مهار خشم ناگهانی است. فرد با این کار پیامی صامت از خویشتنداری یا پشیمانی عمیق را به مخاطب منتقل میکند.
جمعبندی و توضیح کامل لب به دندان گرفتن
عبارت «لب به دندان گرفتن» یا «لب به دندان گزیدن» یکی از اصطلاحات کنایی و اصیل زبان فارسی است که ریشه در رفتارشناسی سنتی و متون ادبی کهن دارد. این عبارت نمایانگر حالتی فیزیکی است که فرد برای مهار احساسات درونی شدیدی همچون خشم فروخورده، حیرت، پشیمانی یا اسف عمیق بروز میدهد و با گزیدن لب، مانع از جاری شدن کلام یا ابراز بیرونیِ تندِ احساساتش میشود.
این مفهوم کنایی در آثار بزرگانی چون فردوسی و سعدی تصویرسازی شده و در فرهنگهای دیگر مانند انگلیسی و عربی نیز معادلهای دقیق اصطلاحی دارد. گرچه واژه به واژه در قرآن نیامده، اما مفاهیم مشابهی نظیر «انگشت به دندان گزیدن» در آیات الهی برای به تصویر کشیدن شدت حسرت و خشم دوزخیان یا دشمنان به کار رفته است که نشان از عمق نمادین این رفتار در فرهنگ شرق دارد.