یعنی چه
الدجله (دجله) نام یکی از بزرگترین و حیاتیترین رودخانههای خاورمیانه است که از کوههای ترکیه سرچشمه میگیرد و پس از عبور از عراق به فرات میپیوندد. همچنین در لغتنامههای قدیمی مانند دهخدا، به عنوان یک واحد شمارش برای یک بسته یا قواره پارچه (مثلاً یک دجله قلمکار) نیز معنی شده است.
تلفظ
این واژه در زبان عربی همراه با ال تعریف به صورت «الدِّجْلَة» (اَد-دِجْلَه) با تشدید روی حرف دال تلفظ میشود. در زبان فارسی، حرف تعریف آن حذف شده و به صورت «دِجْلِه» روان و بدون تشدید تلفظ میگردد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی و جغرافیای بینالمللی، این رود بزرگ و تاریخی را با نام Tigris میشناسند که ریشه در واژگان باستان دارد.
به عربی
این واژه اصالتاً معرب شده است و در زبان عربی کنونی برای اشاره به این رودخانه، از همین عبارات استفاده میشود.
به فارسی
در زبان فارسی امروز به آن «دجله» میگویند. در زبان پهلوی و شاهنامه فردوسی معادل آن «اروند» (به معنای تیزرو) ذکر شده و در پارسی باستان ریشه آن «تیگره» بوده است.
در قرآن
کلمه دجله یا الدجله در متن صریح قرآن کریم ذکر نشده است؛ با این حال، در احادیث اسلامی، روایات تاریخ انبیا و متن کتاب شریف نهجالبلاغه به این رود اشاره شده است.
نماد چیست
الدجله به دلیل ریشه معناییاش (تیز و تند بودن) نماد خروشندگی و سرعت است. در جغرافیا و تاریخ نیز به همراه رود فرات، نماد حیات، باروری و شکلگیری نخستین تمدنهای بشری در منطقه میانرودان (بینالنهرین) به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل الدجله
واژه «الدجله» شکل معرفه و عربی رودخانه معروف «دجله» است که نقشی حیاتی در تاریخ، جغرافیا و ادبیات منطقه خاورمیانه دارد. ریشه این کلمه به واژه پارسی باستان «تیگره» به معنای تیز و تند بازمیگردد که پس از ورود به زبانهای سامی و عربی به دجله تبدیل شده و مجدداً به زبان فارسی بازگشته است. حکیم فردوسی نیز در شاهنامه به این دگرگونی زبانی اشاره کرده و اروند را معادل دجله دانسته است.
این رودخانه خروشان که از کوههای ترکیه سرچشمه گرفته و در نهایت با پیوستن به فرات، اروندرود را شکل میدهد، مهد تمدنهای درخشانی چون بابل و آشور بوده است. از این رو، الدجله در فرهنگ عامه و ادبیات منطقه چیزی فراتر از یک نام جغرافیایی، و در واقع نمادی از جریان زندگی، برکت، و قدمت تاریخی است.