یعنی چه
وضعیتی استثنایی و اضطراری است که در آن شخص برای نجات دادن جان، مال یا ناموس خود یا دیگری از یک خطر واقعی و بزرگ، مجبور میشود دست به کاری بزند که در شرایط عادی از نظر شرعی حرام یا از نظر قانونی جرم محسوب میشود؛ مانند خوردن غذای حرام در زمان قحطی برای فرار از مرگ.
تلفظ
این عبارت به صورت «اِضْطِرارِ شَرْعِی» (ezterāre shar'i) خوانده و تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این مفهوم معمولاً خودِ واژه «اضطرار شرعی» با ۱۰ حرف یا کلماتی نظیر «مخمصه» و «ضرورت فقهی» است.
به انگلیسی
در متون حقوقی و فقهی انگلیسی برای اصطلاح اضطرار شرعی و قانونی از این عبارات استفاده میشود.
به عربی
این اصطلاح ریشه در فقه اسلامی دارد و در زبان عربی به همین صورت به کار میرود.
به فارسی
معادلهای فارسی و روان این واژه شامل ناچاری شرعی، تنگنای مذهبی، ضرورت فقهی و قرار گرفتن در مخمصه شدید است.
جمعبندی و توضیح کامل اضطرار شرعی
اضطرار شرعی یک قاعده کلیدی و گرهگشا در فقه اسلامی و حقوق موضوعه است که بر اساس اصل جانزدایی از تکالیف سخت در مواقع بحرانی بنا شده است. این مفهوم ریشه در آیات متعدد قرآن کریم از جمله آیه ۱۷۳ سوره بقره دارد و مفاد فقهی آن در قاعده مشهور «الضرورات تبیح المحظورات» تجلی یافته است. هدف از این حکم ثانویه، ترجیح دادن حفظ ارزشهای والاتر مانند جان و آبروی انسانها بر تکالیف اولیه در شرایط بنبست است.
در نگاه حقوقی و مذهبی، اضطرار تنها زمانی پذیرفته است که خطر واقعی، شدید و غریبالوقوع باشد و شخص مضطر هیچ راه قانونی و مباح دیگری برای دفع خطر نداشته باشد. همچنین میزان ارتکاب فعل حرام یا جرم باید دقیقاً به اندازه رفع نیاز و دفع خطر باشد و فرد نباید از حد ناچاری تجاوز کند. این سازوکار نشاندهنده انعطافپذیری و واقعگرایی قوانین دینی در مواجهه با تنگناهای واقعی زندگی بشر است.