معنی
در تداول عامه و ادبیات ورزشی، به حریف یا فردی گفته میشود که بدنی سفت، محکم و مقاوم دارد و بهراحتی تسلیم نمیشود. همچنین در لغتنامه دهخدا به گوشت سخت، رگدار و دیرپز که بهراحتی جویده نمیشود و نیز به پوست پینهبسته و سختشده دست و پا در اثر کار زیاد چغر میگویند. در کاربردهای قدیمی یا گویشی دیگر (برگرفته از ترکی چغتایی)، این واژه به معنای عمیق، ژرف و گود نیز به کار رفته است.
یعنی چه
این اصطلاح در زبان امروزی (بهویژه با عبارت معروف «چغر و بدبدن» در ورزش کشتی) برای توصیف انسانها یا پدیدههایی به کار میرود که در برابر تغییر، شکست یا نفوذ، مقاومت و سرسختی تمامعیار از خود نشان میدهند و انعطافناپذیرند.
مترادف
این واژهها در بافتهای مختلف عامیانه، ورزشی و متون کهن به عنوان هممعنی چقر استفاده میشوند.
متضاد
کلماتی که مفهوم سستی، انعطافپذیری بالا، یا در معنای قدیمی، کمعمق بودن را رسانند.
هم خانواده
واژههایی که از ریشه چِغِر/چَغَر یا ریشههای وامی آن مشتق شدهاند.
ریشه
این واژه در زبان امروزی دگرگونشده کلمه «چِغِر» یا «شَغَر» در گویشهای محلی و باستانی ایران به معنی پوست پینهبسته و سخت است که در تداول عامه حرف «غ» به «ق» تبدیل شده است. از سوی دیگر، در متون کهن و تاریخی، این واژه به صورت وامواژهای از ترکی چغتایی (čoqur) به معنی چاله، گودال و عمیق وارد فارسی دری شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این واژه معمولاً با راهنماهای «سخت و محکم»، «گوشت دیرپز» یا «حریف سرسخت» به کار میرود.
به انگلیسی
بسته به اینکه چقر در چه بافتی (گوشت، انسان، یا معنای کهن ژرفا) به کار رود، معادلهای انگلیسی متفاوتی دارد.
جمعبندی و توضیح کامل چقر
واژه «چِقِر» در زبان فارسی معاصر و تداول عامه، جایگاه ویژهای بهویژه در اصطلاحات ورزشی و عامیانه پیدا کرده است. این کلمه که امروز بیشتر با ساختار ترکیبی «چقر و بدبدن» شناخته میشود، به حریفان یا افرادی اطلاق میگردد که از نظر بدنی و روحی چنان سفت، محکم و مقاوم هستند که تسلیم کردنشان کار هر کسی نیست. ریشه لغوی آن در فرهنگهای کهنی چون دهخدا به گوشتهای سفت، رگدار و دیرپز یا دستهای پینهبسته از کار زیاد برمیگردد که به مرور زمان مفهوم استعاری سرسختی تمامعیار را به خود گرفته است.
از سوی دیگر، بررسیهای ریشهشناختی نشان میدهد که این واژه یک همپوشانی نیز با وامواژههای ترکی چغتایی دارد که در آن بافت به معنای «ژرف، عمیق و گود» به کار میرفته است. با این حال، کاربرد زنده و امروزی آن کاملاً بر مدار همان سختی، انعطافناپذیری مثبت و مقاومت فیزیکی یا رفتاری میچرخد و به عنوان نمادی از جانسختی در برابر فشارهای بیرونی استفاده میشود.