یعنی چه
شهر به منطقه مسکونی بزرگ، متراکم و دارای مدیریت شهری گفته میشود که در قدمت باستان به معنای کشور یا قلمرو پادشاهی نیز بوده است. قبیله نیز به گروه بزرگی از مردم یا یک قوم اطلاق میشود که دارای نژاد، فرهنگ، زبان، سنت و بهویژه جد مشترک هستند و ساختاری سنتی دارند.
تلفظ
واژه اول به صورت شَهر (فتح شین و سکون هاء) و واژه دوم به صورت قَبیله (فتح قاف، کسر باء و تلفظ هاء صامت در آخر) خوانده میشود.
در جدول
در معماها و جداول کلمات متقاطع، عبارت «شهر و قبیله» به عنوان یک ترکیب توضیحی ۹ حرفی شناخته میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به مفاهیم شهری از واژگان City یا Town و برای نظامهای خویشاوندی و سنتی از Tribe یا Clan استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی واژه مدینه به معنای کانون شهری و قبیله به معنای تبار و عشیره به کار میرود.
در قرآن
واژه «شَهر» در قرآن کریم به معنی «ماه» (تقویم) به کار رفته است (مانند شهر رمضان)؛ اما مفهوم مکان شهری با واژههای بلد و مدینه آمده است. کلمه قبیله نیز به صورت جمع در آیه ۱۳ سوره حجرات («وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا») به معنی قبیلهها ذکر شده است.
نماد چیست
شهر در نشانه شناسی اجتماعی نماد مدرنیته، تمدن، یکجانشینی، قانونمداری و تمرکز قدرت سیاسی است. در مقابل، قبیله نماد پیوند خونی، تعصب گروهی (حمیت)، زندگی عشایری و ساختارهای اجتماعی پیش از مدرنیته به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل شهر و قبیله
واژههای «شهر» و «قبیله» دو رکن اساسی در مطالعه سیر تحول جوامع بشری هستند. شهر با ریشهای کاملاً پارسی (از xšaθra باستان)، نشاندهنده یک قلمرو قانونمدار، متراکم و مظهر تمدن یکجانشینی است که در طول تاریخ از مفهوم کشور به کانونهای زیستی مدرن تغییر شکل یافته است.
از سوی دیگر، قبیله واژهای با ریشه عربی است که بر نظامهای خویشاوندی، اتحادهای خونی و ساختارهای اجتماعی سنتی دلالت دارد. تقابل و تعامل این دو مفهوم، بازتابدهنده گذار انسان از پیوندهای بومی و عشایری به سوی شهروندی و ساختارهای کلان سیاسی و اجتماعی است.