ابن مقله یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل ابن مقله

ابن مقله (ابوعلی محمد بن علی بغدادی/شیرازی) یکی از بزرگ‌ترین و تاثیرگذارترین چهره‌های تاریخ هنر، خوشنویسی و سیاست در جهان اسلام است که در قرن چهارم هجری می‌زیست. او که مقام وزارت عباسیان را نیز بر عهده داشت، بیش از هر چیز به دلیل نبوغ بی‌نظیرش در هندسی کردن و نظام‌مند ساختن خطوط اسلامی شهرت دارد. او را واضع و مخترع خطوط شش‌گانه معروف یعنی نسخ، ثلث، محقق، ریحان، توقیع و رقاع می‌دانند و به همین جهت در تاریخ هنر به او لقب «پدر خوشنویسی اسلامی» داده‌اند.

واژه «مُقله» در زبان عربی به معنای مردمک و حدقه چشم است. بر اساس روایات تاریخی، پدر او در دوران کودکی‌اش از روی عشق و محبت مفرط او را «یا مقلة ابیها» (ای چشمِ پدر) صدا می‌زد و همین امر باعث شد که این لقب بر روی او و خاندانش باقی بماند. در ادبیات فارسی، شاعران بزرگی همچون سعدی شیرازی از خط ابن مقله به عنوان بالاترین معیار زیبایی و کمال در نگارش یاد کرده‌اند.

سرنوشت ابن مقله با تراژدی و تلخی عجیبی همراه بود؛ او به دلیل حسادت‌های سیاسی و غضب خلیفه عباسی محکوم شد و دست راستش که ابزار خلق شاهکارهای هنر اسلامی بود را قطع کردند. او حتی پس از قطع دست، قلم را به ساعد خود می‌بست و به نوشتن ادامه می‌داد. این ایستادگی، او را در فرهنگ اسلامی به نمادی عینی از مظلومیت هنر، اصالت اراده و پایداری هنرمند تبدیل کرده است.