یعنی چه
این عبارت یک اصطلاح کنایهای و عامیانه در زبان فارسی است و به کسی اطلاق میشود که بهتازگی و به صورت ناگهانی از طبقه یا جایگاه پایین به ثروت، مقام یا موقعیت اجتماعی بالایی دست یافته، اما ظرفیت شخصیتی و فرهنگی لازم را پیدا نکرده و دچار غرور، تکبر و خودنمایی شده است.
تلفظ
تلفظ روان این ترکیب به صورت «تازه به دوران رسیده» (tāze be dowrān rasi-de) است که به عنوان یک صفت مرکب در گفتار و نوشتار به کار میرود.
در جدول
پاسخ دقیق و اصلی این عبارت در جدول ۱۶ حرف دارد. از دیگر معادلهای جدولی و کوتاهتر آن میتوان به نوکیسه، نودولت و ندیدبدید اشاره کرد.
به انگلیسی
واژه Nouveau riche (که یک وامواژه فرانسوی در انگلیسی است) دقیقاً به معنی «ثروتمند جدید» با بار منفی فخرفروشی است. کلمه Parvenu نیز به همین مفهوم اشاره دارد.
به عربی
در زبان عربی به کسی که تازه به نعمت، ثروت و رفاه رسیده و به خاطر کمظرفیتی رفتارهای ناپسند و تظاهرآمیز از خود بروز میدهد، «حدیث النعمة» میگویند.
به ترکی
در ترکی استانبولی این اصطلاح دقیقاً به معنی «کسی که بعداً [دنیا یا ثروت را] دیده است» به کار میرود که معادل عینی ندیدبدید و نوکیسه در فارسی است.
جمعبندی و توضیح کامل تازه به دوران رسیده
عبارت «تازه به دوران رسیده» یکی از کنایههای عمیق در فرهنگ و زبان فارسی است که ریشه در تحولات اجتماعی دارد. این اصطلاح روانشناسی افرادی را هدف قرار میدهد که بدون طی کردن گامبهگام مراحل رشد فردی و فرهنگی، به یکباره جهش مالی یا طبقاتی داشتهاند. واژه «دوران» در این ترکیب مجازاً به معنای عهدِ خوشی و کامرانی است و قرار گرفتن کلمه «تازه» در کنار آن، موقتی و ناگهانی بودن این اقبال را برجسته میکند.
از نظر نشانهشناسی و ادبی، شخصیت تاریخی و مذهبی «قارون» نماد بارز این مفهوم است؛ فردی که ثروت بیکرانش او را به طغیان و تکبر کشاند. اگرچه این اصطلاح به صورت ساختار لفظی در قرآن نیامده، اما مفهوم آن تحت عنوان «مُتْرَف» (ثروتمندان سرمست و مغرور) به وفور مورد نکوهش قرار گرفته است. در فرهنگ عامه نیز رفتار چنین افرادی به طاووسی که خودنمایی افراطی میکند یا کلاغی که عاجزانه میخواهد رفتار کبک را تقلید کند، تشبیه میشود.
این پدیده منحصر به جامعه ما نیست و در تمام زبانها معادلهای دقیقی دارد؛ برای نمونه فرانسویها و انگلیسیزبانان از اصطلاح «نوکیسه» یا ثروتمند جدید استفاده میکنند و ترکها آن را به زیبایی «کسی که بعداً دیده است» معنا میکنند. در مجموع، این صفت بیش از آنکه به میزان دارایی فرد اشاره داشته باشد، نشاندهنده فقر فرهنگی و عدم تناسب میان ظرفیت درونی فرد با موقعیت بیرونی اوست.