معنی ذغال چیست؟ ریشه کلمه و هم خانواده آن

معنی

ذغال (یا زغال) ماده‌ای جامد، سیاه رنگ و سبک است که از سوختن ناقص اندام‌های گیاهی یا چوب درختان باقی می‌ماند. در این فرایند، آب و مواد فرار موجود در چوب از آن خارج شده و ماده‌ای با درصد کربن بالا به دست می‌آید که به عنوان سوخت برای تولید گرما و پخت‌وپز استفاده می‌شود.

یعنی چه

عبارت است از چوب یا هر مادهٔ آلی دیگر که در اثر حرارت و کمبود اکسیژن، به صورت ناقص سوخته و پیش از آنکه کاملاً خاکستر شود، خاموش شده است. این واژه در اصطلاح عمومی به سوخت منقل و کربن نیم‌سوخته اشاره دارد.

مترادف

در متون کهن و لغت‌نامه‌ها واژه‌هایی مانند انگِشت، آلاس و فحم (عربی) به عنوان هم‌معنی‌های این واژه ذکر شده‌اند. همچنین صورت‌های املایی زگال و ژگال از شکل‌های قدیمی‌تر آن هستند.

متضاد

برای این اسم ذات متضاد لغوی دقیقی وجود ندارد؛ اما از نظر فیزیکی و مفهومی می‌توان چوب خام یا مواد اولیه نسوخته را متضاد آن دانست. در ادبیات نیز به اعتبار سیاهی، گاه در برابر سپیدی یا نور قرار می‌گیرد.

هم خانواده

واژگان مشتق و ترکیبی که از این ریشه ساخته شده‌اند شامل ابزارها، صنایع و انواع مختلف این ماده در چرخه طبیعت و صنعت هستند.

ریشه

این واژه کاملاً ایرانی و پارسی است و از صورت‌های کهن‌تر مانند زگال و ژگال ریشه گرفته است. نوشتن آن با حرف «ذ» (ذغال) یک دگرگونی املایی عربی‌گرا در سده‌های گذشته است؛ چرا که در زبان فارسی اصیل حرف ذال در ابتدای کلمات وجود ندارد. در لغت‌نامه دهخدا املای «ذغال» ذکر شده، اما فرهنگ‌های معاصر مانند معین و عمید، صورت «زغال» را معیار و درست می‌دانند.

جمله سازی

در جدول

در جدول‌های متقاطع کلمات، پاسخ این راهنما معمولاً خود واژه «ذغال» یا «زغال» به صورت ۴ حرفی است. در صورت نیاز به معادل‌های دیگر، واژه عربی «فحم» (۳ حرفی) یا واژه کهن «انگشت» (۵ حرفی) کاربرد دارد.