یعنی چه
التحجر در لغت به معنی سنگ شدن و سخت شدن مانند سنگ است. در مفاهیم اجتماعی و سیاسی، به حالت ذهنی و فکری فرد یا گروهی گفته میشود که در برابر تغییر، نوگرایی و حقیقت مقاومت میکنند و با تعصب کورکورانه بر افکار کهنه و قدیمی خود پافشاری مینمایند.
تلفظ
این واژه بر اساس قواعد زبان عربی و ادغام حروف شمسی، با تشدید روی حروف «ت» و «ج» به صورت «اَلْتَّحَجُّـر» تلفظ میشود.
به انگلیسی
برای مفاهیم علمی و طبیعی از واژههای Petrifaction و Fossilization، و برای توصیف حالات فکری و تعصبآمیز از Dogmatism و Bigotry استفاده میشود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی است و در این زبان نیز دقیقاً در هر دو مفهوم لغوی (سخت شدن) و کنایی (سرسختی فکری) به کار میرود.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی برای بعد مادی کلمه از Taşlaşma و برای ابعاد فکری و اجتماعی از واژههایی نظیر Yobazlık استفاده میکنند.
به فارسی
معادلهای دقیق این واژه در زبان فارسی شامل واپسگرایی، تاریکاندیشی، جمود فکری، کهنهپرستی، قشریگری و تزمت هستند که نشاندهنده عدم انعطافپذیری ذهنی است.
در قرآن
خود کلمه «التحجر» در قرآن نیامده است، اما در آیه ۷۴ سوره بقره، خداوند دلهای سخت و نفوذناپذیر را به سنگ تشبیه کرده و میفرماید: «فَهِیَ کَالْحِجَارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً» (پس دلهای شما چون سنگ شد یا سختتر از آن). این مفهوم در فرهنگ قرآنی مرادف با «قساوت قلب» است.
جمعبندی و توضیح کامل التحجر
واژه التحجر که از ریشه عربی «ح ج ر» به معنی سنگ گرفته شده، در اصل به فرایند فیزیکی سنگ شدن و سفت شدن مواد اطلاق میشود. با این حال، کاربرد عمده و امروزی آن در زبان فارسی، جنبه کنایی و نمادین دارد و برای توصیف افرادی به کار میرود که ذهنشان مانند فسیل یا تکه سنگی سخت، نفوذناپذیر شده و توانایی پذیرش اندیشههای نو، منطق و تغییرات زمانه را ندارد.
این اصطلاح در ادبیات مذهبی، سیاسی و اجتماعی نمادی از تاریکاندیشی، قشریگری و تعصبات کورکورانه است. در مقابل مفاهیمی همچون روشنفکری، تجدد و شرح صدر قرار میگیرد و به عنوان آفت پویایی و تکامل جوامع شناخته میشود.