یعنی چه
در فرهنگ عامه و سنتی، به فردی گفته میشود که روی کاسه یا طشت (تاس/طاس) ادعیه و وردهایی مینوشت و با خواندن آنها بهاصطلاح کاری میکرد که کاسه به حرکت درآید تا سارق، مالباخته، یا جایگاه شیء پنهانشده را پیدا کند؛ به بیان سادهتر یعنی رمال، دعانویس، طاسبین یا غیبگو.
تلفظ
این واژه از دو بخش «تاس» (به معنی کاسه یا قدح مسی) و «گردان» (صفت فاعلی از گرداندن) تشکیل شده است و به صورت کسرِ گاف و فتحِ راء تلفظ میشود.
در جدول
در کلمات متقاطع، پاسخ این کلمه دقیقاً ۸ حرف دارد. از معادلهای کوتاهتر آن میتوان به رمال، طاسبین و طاسگیر نیز اشاره کرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژه عمومی Fortune-teller برای رمال استفاده میشود، اما واژه تخصصیتر Scryer دقیقاً به کسی اشاره دارد که از طریق سطوح براق مانند آب، آینه یا کاسه به پیشگویی میپردازد.
به عربی
در زبان و فرهنگ عربی عامیانه، برای این مفهوم از واژگان رمال یا طشتبین (به معنی کسی که با نگاه کردن در طشت پیشگویی میکند) استفاده میشود.
به فارسی
این واژه کاملاً ریشه فارسی دارد. ریشه آن متشکل از «تاس» (کاسه مسی) و «گردان» (گرداننده) است. از همخانوادههای آن میتوان به تاس، گردان، تاسبازی، گرداننده و گردش اشاره کرد. واژه متضاد اصطلاحی دقیقی برای این شغل سنتی در لغتنامهها ثبت نشده است.
نماد چیست
در ادبیات، تاریخ و فرهنگ عامیانه ایران، تاس گردان نمادی از تمسک به خرافات، سادهلوحی مردم و ادعاهای واهی غیبگویی و رمالی برای سوءاستفاده از مالباختگان به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل تاس گردان
واژه «تاس گردان» (یا طاس گردان) در فرهنگ و لغتنامههای معتبر فارسی نظیر دهخدا و معین، به عنوان یک شغل سنتی و عامیانه در ردیف رمالی و دعانویسی قرار میگیرد. این اصطلاح به افرادی اطلاق میشد که با نوشتن اوراد بر روی یک کاسه مسی (تاس) و چرخاندن یا به حرکت درآوردن ادعایی آن، مدعی یافتن سارق، اموال گمشده یا پیشگویی آینده بودند.
از نظر ساختار زبانی، این کلمه یک ترکیب مرخم فارسی است که از واژه تاس (کاسه) و گردان (از مصدر گرداندن) ساخته شده است. این اصطلاح و رفتارهای مرتبط با آن، در لایههای اجتماعی قدیم نمود داشته و امروزه در ادبیات به عنوان مظهر و نماد خرافهپرستی و فریبکاری شناخته میشود. لازم به ذکر است که این عبارت عامیانه ریشهای در متون دینی یا قرآن ندارد.