یعنی چه
در اصطلاح علم صرف، به کلمهای (فعل یا اسم) گفته میشود که ریشهٔ آن از سه حرف اصلی (ثلاثی مجرد) تشکیل شده است، اما برای بردن به یک باب خاص و بخشیدن معنای جدید مانند تعدیه، مشارکت یا مبالغه، یک، دو یا سه حرف زائد به آن اضافه میشود؛ مانند «أخرج» که از ریشه «خرج» ساخته شده است.
مترادف
این اصطلاح در کتب صرفی گاهی به صورت کاملتر یعنی «ثلاثی مزید فیه» نیز به کار میرود.
متضاد
نقطهٔ مقابل آن، کلماتی هستند که فقط از سه حرف اصلی تشکیل شدهاند و هیچ حرف زائدی ندارند؛ مانند «ذَهَبَ» یا «خَرَجَ».
جمله سازی
به عربی
در زبان عربی و انگلیسی از این معادلهای دقیق برای توصیف این ساختار صرفی استفاده میشود.
به فارسی
ترجمهٔ تحتاللفظی این اصطلاح صرفی به فارسی، «سهتایی افزوده شده» یا «سهحرفیِ زیادشده» است که اشاره به اضافه شدن حروف زائد به ریشهٔ اصلی دارد.
نماد چیست
برای مفهوم ثلاثی مزید در کتابهای مرجع و لغتنامهها، نماد اختصاری، نشانهٔ گرافیکی یا علامت خاصی تعریف نشده است.
جمعبندی و توضیح کامل ثلاثی مزید
اصطلاح «ثلاثی مزید» یکی از مفاهیم پایهای و کلیدی در بخش صرف (مورفولوژی) زبان عربی است که به دلیل پیوند عمیق زبان فارسی با ادبیات عرب، کاربرد و اهمیت فراوانی در دستور زبان و واژهگزینی فارسی دارد. کلماتی که در این دسته قرار میگیرند، در اصل دارای یک ریشهٔ سهحرفی (ثلاثی مجرد) هستند، اما برای پذیرش مفاهیم جدید و تغییر معنا، حروف زائدی به آنها اضافه میشود. این فرآیند معمولاً در قالب ۸ باب مشهور مانند افعال، تفعیل، مفاعله و استفعال صورت میگیرد.
بخش عمدهای از افعال و کلمات موجود در قرآن کریم و همچنین متون کهن فارسی را واژههای مشتق از ثلاثی مزید تشکیل میدهند. تغییر ساختار کلمه و ورود آن به این ابواب، ابعاد معنایی جدیدی نظیر متعدی کردن فعل، مشارکت میان دو نفر، یا مبالغه در یک کار را به واژه میبخشد؛ بنابراین شناخت دقیق این اصطلاح به درک عمیقتر واژگان و ساختارهای دستوری کمک شایانی میکند.