یعنی چه
اصطلاح کنایی «خیر ندیدن» به معنای محروم شدن از نیکی، عاقبتبهخیری، سلامت یا برکت در زندگی است. این عبارت در زبان عامیانه و گفتارهای روزمره معمولاً در قالب نفرین («خیر نبینی!») یا برای گلایه و ابراز ناامیدی از نتیجهٔ یک کار یا رفتار شخص دیگر به کار میرود و نشاندهندهٔ مواجهه با بدبختی، زیان و ناکامی است.
تلفظ
تلفظ این عبارت فعلی مرکب به صورت «خیر» (Xayr / Xer) و «ندیدن» (Nadidan) است.
در جدول
پاسخ دقیق برای پرسش «خیر ندیدن» در جدول، خودِ این عبارت با ۸ حرف است. واژههای مترادفی چون «بدبخت شدن» نیز ممکن است کاربرد داشته باشند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم اصطلاحیِ خیر ندیدن از یک چیز، عبارت «To get no good out of something» به کار میرود و برای صفت مفعولی آن (خیرندیده) از واژههایی مانند Cursed یا Wretched استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی علاوه بر ترجمه تحتاللفظی «لا یری خیرا»، در متون کنایی و کاربردی از عبارت «تَرِبَتْ یَدَاک» (یا تَرِبَتْ أَیْدِیکُمْ) به عنوان معادل دقیق عتابآمیز و نفرینگونهٔ «خیر نبینی» استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای خالص فارسی و سره برای این اصطلاح شامل مفاهیمی چون بدبخت شدن، ناکام ماندن، بیبهره شدن از نیکی، تیره بخت شدن و گرفتار زیان شدن است. این اصطلاح ترکیبی از واژه عربی «خیر» (نیکی و برکت) و فعل کاملاً پارسی «ندیدن» (از ریشه ایرانی باستان daēn به معنی دیدن و نگرستن) ساخته شده است.
جمعبندی و توضیح کامل خیر ندیدن
اصطلاح کنایی و فعلی «خیر ندیدن» در فرهنگ و زبان فارسی به معنای محروم شدن از برکت، خوشبختی، سلامت و عاقبتبهخیری است. این عبارت ترکیبی از وامواژهٔ عربی «خیر» و فعل اصیل فارسی «ندیدن» شکل گرفته و در ادبیات عامیانه جایگاهی ویژه دارد؛ به طوری که بیشتر در مواقع گلهگزاری، ابراز حسرت از یک انتخاب بد، یا در قالب دعای بد و نفرین (مانند خیر نبینی) به کار میرود تا نشاندهندهٔ عاقبتِ توأم با زیان و بدبختی باشد.
این مفهوم کنایی در متون دینی و تاریخی نیز مابهازای دقیق دارد؛ برای نمونه در خطبه ۹۷ نهجالبلاغه، عبارت «تَرِبَتْ أَیْدِیکُمْ» (دستهایتان خاکآلود باد) از سوی حضرت علی (ع) به عنوان نوعی عتاب و نفرین به کار رفته که شارحان بزرگ آن را معادل دقیق کنایهٔ «خیر ندیدن» و فقر در زبان عربی دانستهاند. اگرچه این اصطلاح یک مفهوم کاملاً انتزاعی و زبانی است و نماد مادی یا اساطیری مشخصی ندارد، اما در گفتمان روزمره فارسیزبانان به خوبی بار معنایی ناکامی و تیره بخت شدن را منتقل میکند.