معنی
واژه چکا در زبان فارسی چند معنای کاملاً متفاوت دارد. در اصیلترین معنا، مخفف «چکاوک» (پرندهای خوشآواز) است. همچنین میتواند مخفف «چکاچک» به معنی صدای برخورد شمشیرها و اسلحه باشد. در متون تاریخ معاصر نیز به عنوان سرواژه پلیس مخفی شوروی سابق (Cheka) به کار میرود.
یعنی چه
اگر در شعر و ادبیات فارسی بیاید، اشاره به پرندهای لطیف یا صدای جنگ و مطلع صوتی دارد. اگر در متون سیاسی و تاریخی قرن بیستم باشد، اشاره به سازمان امنیتی مخوف اتحاد جماهیر شوروی دارد.
مترادف
متضاد
هم خانواده
ریشه
در معنای پرنده و صدا، ریشه پارسی اصیل دارد که از صوتنامها یا واژگان پهلوی مشتق شده است. در معنای چرخ و توده (گویشهای هندو-ایرانی) به ریشه سنسکریت cakra برمیگردد و در معنای سیاسی، یک سرواژه اختصاری از زبان روسی است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، کلمه چکا معمولاً به عنوان پاسخ ۳ حرفی برای راهنماهای 'پرنده خوشآواز'، 'مخفف چکاوک' یا 'صدای برخورد شمشیر' کاربرد دارد.
به انگلیسی
معنی انگلیسی/خارجی
واژه Cheka (چکا) در زبان انگلیسی و سایر زبانها، نام نخستین سازمان پلیس مخفی شوروی به رهبری فلیکس دزرژینسکی است که پس از انقلاب اکتبر ۱۹۱۷ تشکیل شد و به عنوان نماد قدرت امنیتی سختگیرانه شناخته میشود.
جمعبندی و توضیح کامل چکا
واژه چکا از نمونههای جالب در زبانشناسی است که چند ریشه و معنای کاملاً مجزا را در یک ساختار سه حرفی ظریف جمع کرده است. در ادبیات اصیل فارسی، این واژه حس لطافت طبیعت را با تداعی پرنده چکاوک (نماد سحرخیزی و آزادی) و یا حس حماسه را با تداعی صدای چکاچک شمشیرها زنده میکند.
از سوی دیگر، در تاریخ معاصر و گویشهای مجاور، این کلمه بار معنایی سیاسی (پلیس مخفی شوروی) یا مادی (توده و چرخ در ریشه هندو-ایرانی) به خود میگیرد. بنابراین برای درک معنای دقیق چکا، حتماً باید به بافت متن و حوزهای که کلمه در آن به کار رفته است توجه کرد.