یعنی چه
سیلان ذهن در لغت به معنای جاری شدن و روان بودن فکر است. در اصطلاح روانشناسی و ادبیات، به بازتابِ مستقیم و بدون سانسورِ تکاپوی ذهن شامل پرشهای زمانی، تداعی آزاد افکار، خاطرات و احساسات گفته میشود که در آن ساختار منطقی و خطی زمان در هم میشکند.
تلفظ
این ترکیب از دو واژه عربی ساخته شده و تلفظ صحیح آن «سَیَلانِ ذِهن» است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این اصطلاح ۸ حرفی «سیلان ذهن» است و گاهی به صورت «جریان سیال ذهن» نیز طرح میشود.
به انگلیسی
این اصطلاح نخستین بار در سال ۱۸۹۰ توسط ویلیام جیمز، روانشناس آمریکایی، وضع شد و معادل دقیق آن در زبان انگلیسی Stream of consciousness است.
به فارسی
معادلهای فارسی و عبارات هممعنی این اصطلاح شامل «جریان سیال ذهن»، «تسلسل روانی»، «جریان فکر» و «تداعی آزاد» هستند.
در قرآن
ترکیب «سیلان ذهن» یک اصطلاح معاصر در علوم انسانی است و در متن قرآن به کار نرفته است؛ هرچند واژههای همریشه با سیلان مانند «سالت» یا «سیل» در قرآن وجود دارند.
نماد چیست
در ادبیات و هنر، این پدیده معمولاً با حرکت مدام «آب روان»، «رودخانه» یا «تیکتاک آشفتهٔ ساعت» به نشانه درهمشکستن زمان تقویمی نمادپردازی میشود.
جمعبندی و توضیح کامل سیلان ذهن
اصطلاح «سیلان ذهن» یا همان «جریان سیال ذهن»، مفهوم ریشهداری است که ابتدا در علم روانشناسی توسط ویلیام جیمز متولد شد و سپس به یکی از کلیدیترین و جذابترین تکنیکهای ادبیات مدرن در رماننویسی تبدیل گردید. این اصطلاح به جریان مداوم، نامنظم و قطعناشدنی افکار، خاطرات و احساسات در ذهن انسان اشاره دارد که بدون فیلترهای منطقی و خطی جریان مییابند.
در ادبیات داستانی، نویسندگانی که از این تکنیک بهره میبرند، تلاش میکنند تا تکاپوی درونی شخصیتها را دقیقاً همانطور که در آگاهیشان چرخ میزند، بازتاب دهند. شاهکارهایی همچون رمان «سمفونی مردگان» اثر عباس معروفی یا «شازده احتجاب» اثر هوشنگ گلشیری در ادبیات فارسی با همین شیوه نگاشته شدهاند که در آنها زمان مدام بین گذشته و حال در نوسان است.