یعنی چه
آزردهخاطری یک حاصل مصدر (حامص) مرکب در زبان فارسی است که به حالت و چگونگیِ اندوهگین، ملول یا مکدر شدن خاطر و ذهن اشاره دارد. این حالت زمانی رخ میدهد که احساسات یا توقعات فرد در مواجهه با رفتار، گفتار یا شرایطی خاص آسیب میبیند.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت «آ زُ رْ دِ خا تِ ری» (āzorde-khāteri) است.
در جدول
در حل جدول کلمات متقاطع، واژه «آزرده خاطری» دقیقاً ۱۰ حرف دارد. بسته به تعداد حروف مورد نیاز، مترافتهای آن مانند دلآزردگی، رنجش، ملالت و تکدر نیز کاربرد دارند.
به انگلیسی
برای بیان این حالت روحی در زبان انگلیسی، از اسمهای Offendedness یا Vexation استفاده میشود؛ همچنین صفات Annoyed یا Offended برای شخص آزردهخاطر به کار میروند.
به عربی
در زبان عربی واژههای تکدُّر، انزعاج و استیائه نزدیکترین معادلها برای رساندن مفهوم آزردهخاطری و رنجیدگی دل هستند.
به فارسی
واژه آزردهخاطری از دو جزء تشکیل شده است: «آزرده» که ریشهای پهلوی دارد و مشتق از فعل آزردن (āzardan) است، و «خاطر» که ریشهای عربی از ماده (خ ط ر) دارد و به معنی ذهن و دل است. مترادفهای فارسی آن شامل دلآزردگی، رنجش، ناخشنودی، کدورت و دلگیری است. متضادهای آن نیز شادکامی، خوشخاطری و آسودهخاطری میباشند. در ادبیات، این حالت معمولاً با نمادهایی چون آسمان ابری یا آینه غبارگرفته (خاطر مکدر) تصویرسازی میشود.
جمعبندی و توضیح کامل آزرده خاطری
واژه «آزردهخاطری» یکی از ترکیبات زیبای حامص در زبان فارسی است که از پیوند یک جزء اصیل پهلوی (آزرده) و یک واژه وامگرفته از عربی (خاطر) پدید آمده است. این کلمه به خوبی حالات ظریف روحی انسان را در زمان مواجهه با ناملایمات، رنجشها و دلسردیهای عاطفی یا اجتماعی بازگو میکند.
اگرچه خود این ترکیبِ مرکب به صورت مستقیم در متن قرآن کریم نیامده است، اما مفهوم ریشه اول آن یعنی «آزار و اذیت» که عامل اصلی ایجاد آزردهخاطری در انسانهاست، در آیات متعددی (مانند نهی از باطل کردن صدقات با منت و آزار) مورد توجه و نکوهش قرار گرفته است. در سنن ادبی نیز این واژه همواره با تعابیر حسی مانند پژمردگی دل و غبارآلودگی خاطر همنشین بوده است.