معنی
واژه «اضل» بسته به اعرابگذاری دو کاربرد دارد: به صورت صفت تفضیلی (أَضَلّ) به معنای کسی که از دیگران گمراهتر و منحرفتر است، و به صورت فعل ماضی (أَضَلَّ) از باب افعال به معنای گمراه کرد، مایه ضلالت شد یا اعمالی را تباه و نابود ساخت.
یعنی چه
این کلمه نشاندهنده اوج سرگردانی، دوری مفرط از هدایت، و انحراف شدید از مسیر درست است. وقتی برای شخص یا گروهی به کار میرود، به این معناست که آنها حتی از چهارپایان نیز در یافتن مسیر حق ناتوانتر هستند.
تلفظ
تلفظ این واژه با تشدید حرف «ل» صورت میگیرد. در حالت صفت تفضیلی به صورت Ażall و در حالت فعل ماضی به صورت Ażalla خوانده میشود.
در جدول
در کلمات متقاطع و جداول کلمات، واژه «اضل» یک کلمه ۳ حرفی است که به عنوان پاسخ برای طراحان سؤال با راهنمای «گمراهتر» یا «منحرفتر» کاربرد دارد.
به انگلیسی
برای معادلسازی صفت تفضیلی از ترکیبات صفت تفضیلی انگلیسی با more و برای ساختار فعلی آن از شکل گذشته فعل mislead استفاده میشود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی و از ماده ثلاثی مجرد «ض ل ل» است و در زبان عربی دقیقاً به همین صورت با کارکردهای تفضیلی و فعلی استفاده میشود.
به فارسی
در زبان فارسی، این واژه بیشتر در متون کلاسیک، ادبی و عرفانی به عنوان صفت تفضیلی برای بیان شدت گمراهی یا دوری از حقیقت به کار رفته است.
در قرآن
این کلمه در آیات متعددی آمده است؛ از جمله به عنوان صفت در آیه ۴۴ سوره فرقان: «بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِیلًا» (بلکه آنان گمراهترند) و به عنوان فعل در آیه ۱ سوره محمد: «أَضَلَّ أَعْمَالَهُمْ» (خدا اعمالشان را نابود و تباه ساخت).
جمعبندی و توضیح کامل اضل
واژه «اضل» یک وامواژه عربی در زبان فارسی است که از ریشه «ض ل ل» (ضلالت و گمراهی) مشتق شده است. این کلمه کاربردی دوگانه دارد؛ در حالت صفت تفضیلی به معنای «گمراهتر و بیراهتر» است و اوج دوری یک فرد یا گروه از مسیر حقیقت و رستگاری را نشان میدهد. در حالت فعلی نیز به معنای «گمراه کرد» یا «نابود و تباه ساخت» به کار میرود.
در فرهنگ و ادبیات اسلامی، این کلمه نمادی از سقوط کامل فکری و اخلاقی است. برای نمونه، در ضربالمثلهای کهن عربی عبارت «أضلّ من ضبّ» (گمراهتر از سوسمار) دیده میشود که به سرگردانی مطلق اشاره دارد. این واژه در قرآن کریم نیز بارها برای توصیف کسانی که با وجود دلایل روشن باز هم راه انحراف را در پیش گرفتهاند، استفاده شده است.