یعنی چه
در لغت به معنی زنی است که موهای سیاه و سفید او در هم آمیخته شده باشد (زن دوموی). این واژه در زبان عربی به عنوان صفت برای پدیدههایی با دو رنگ متمایز تیره و روشن نیز به کار میرود و در ادبیات، کنایه و استعارهای از پیرزن فرتوت، دنیا، دهر و گردش شب و روز است.
تلفظ
این کلمه به صورت شَمْطاء (فَعلْاء) تلفظ میشود که حرکات آن شامل فتحة روی شین و سکون روی میم است.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول با مفهوم زن پیر دو موی یا پیرزن فریبنده، کلمه ۵ حرفی «شمطاء» یا معادلهای آن مانند عجوزه کاربرد دارد.
به انگلیسی
عبارات فوق دقیقترین برگردان برای توصیف ساختار معنایی این واژه در زبان انگلیسی هستند.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی است و از ریشه (ش م ط) به معنی آمیخته شدن سپیدی مو با سیاهی مشتق میشود.
به فارسی
برگردانها و برابرهای دقیق فارسی این کلمه شامل واژگانی چون پیرزن، عجوزه، دوموی و دسپید (دارای موی سپید و سیاه) است.
در قرآن
واژه شمطاء در قرآن وجود ندارد. تنها ریشه همآوا اما بیارتباط «شمت» در قالب فعل «تُشْمِتْ» (به معنی شماتت و شادی دشمن) در آیه ۱۵۰ سوره اعراف آمده که از ریشه لغوی متفاوتی است.
جمعبندی و توضیح کامل شمطاء
واژه «شمطاء» ریشه در زبان عربی دارد و در اصل به زنی پیر اطلاق میشود که موهای سفید و سیاه او در هم آمیخته شده باشد و به اصطلاح امروزی موی جوگندمی داشته باشد. این کلمه از ریشه «ش م ط» گرفته شده که مذكر آن «أشمط» به معنای مردی با موهای سپید و سیاه است. در زبان عربی، هر پدیده دوقسمتی یا دو رنگی که تیره و روشن را همزمان داشته باشد نیز گاه با این ریشه توصیف میشود.
در ادبیات و متون کهن فارسی و عربی، ترکیب «عجوزه شمطاء» کاربرد استعاری بسیار فراوانی دارد. شاعران و نویسندگان از این تعبیر برای نشان دادن ماهیت فریبنده، ناپایدار و فرتوت «دنیا» یا «روزگار» استفاده میکنند؛ چرا که دنیا مانند پیرزنی فرتوت اما پرآرایش جلوه میکند و آمد و شد شب و روز (سیاهی و سپیدی) در آن، تداعیکننده موهای آمیخته این پیرزن است.