یعنی چه
بیدانجیر نام دیگر گیاه کرچک (با نام علمی Ricinus communis) است. این گیاه به صورت درختچهای با برگهای بزرگ و پهنِ پنجهای شبیه به برگ انجیر رشد میکند. از دانههای این گیاه برای استخراج روغن کرچک استفاده میشود که کاربرد دارویی و صنعتی فراوانی دارد. لازم به ذکر است که دانههای خام این گیاه به دلیل داشتن ماده ریسین به شدت سمی و کشنده هستند.
تلفظ
این واژه به صورت واجگذاریِ «بِیدْ اَنْ جِیرْ» (bīd-anjīr) تلفظ میشود و یک اسم مرکب متشکل از دو واژهٔ «بید» و «انجیر» است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی مانند کرچک، خروع، طمرا و بزانجیر به عنوان هممعنی بیدانجیر شناخته میشوند. خود واژهٔ بیدانجیر نیز دقیقاً ۸ حرف دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی به گیاه بیدانجیر یا همان کرچک، Castor oil plant و به دانهٔ آن Castor bean میگویند.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی به این گیاه Keneotu میگویند. همچنین خود واژهٔ «کرچک» در اصل ریشهای ترکی دارد که وارد زبان فارسی شده است.
به فارسی
این واژه ریشه در زبان فارسی دارد. در منابع کهن مانند غیاثاللغات آمده که اصل آن «بادْآنجیر» بوده؛ یعنی چیزی که به دلیل نرمی و شکنندگی ساقهاش با باد میشکند. نامهای دیگر فارسی و معرب آن کرچک، خروع و بزانجیر است.
نماد چیست
در ادبیات کلاسیک فارسی (مانند اشعار خاقانی)، بیدانجیر به دلیل داشتن رشد بسیار سریع اما ساقهای نرم، شکننده و بیبار، به عنوان نماد ادعای پوچ، سستی، میانتهی بودن و رشد بیمایه به کار رفته است.
جمعبندی و توضیح کامل بیدانجیر
بیدانجیر یکی از نامهای اصیل فارسی برای گیاه کرچک است. این درختچه به خاطر ظاهر برگهایش که تلفیقی از ظرافت برگ بید و پهنای برگ انجیر را تداعی میکند، به این نام خوانده میشود. دانههای این گیاه منبع اصلی تولید روغن کرچک هستند که در پزشکی به عنوان مسهل و در صنعت کاربرد وسیعی دارد؛ با این حال، دانههای خام آن به دلیل وجود سم ریسین بسیار خطرناک هستند.
در فرهنگ و ادبیات کهن، بیدانجیر به خاطر ساقه نرم و شکنندهاش نمادی از سستی و ادعای بیمحتوا است. همچنین مفسران قرآن معتقدند گیاه «یقطین» که در داستان حضرت یونس (ع) برای ایجاد سایبان روییده، احتمالاً همین گیاه بیدانجیر بوده است.