یعنی چه
واژه بضع در زبان عربی و متون فارسی به دو شکل عمده کاربرد دارد؛ در کاربرد عددی به معنای تعداد کم و نامشخص (بین ۳ تا ۹) است که معادل «چند» یا «اند» در فارسی قرار میگیرد. در کاربرد مصدری و ریشهای نیز به معنای بریدن، شکافتن، قطعهقطعه کردن و همچنین در اصطلاحات فقهی به معنای علقه زوجیت و عقد نکاح به کار میرود.
مترادف
این کلمات در کاربردهای عددی یا مصدری میتوانند به جای واژه بضع استفاده شوند.
متضاد
در برابر مفهوم عددی مبهم و اندکِ بضع، واژههایی که بر تمامیت یا کثرت دلالت دارند به عنوان متضاد شناخته میشوند.
هم خانواده
این واژهها همگی از ریشه سه حرفی (ب-ض-ع) مشتق شدهاند و با مفاهیمی مثل بریدن، تکه یا سهم ارتباط دارند.
ریشه
ریشه اصلی این واژه در زبان عربی به معنای قطع کردن، جدا کردن یا بریدن قطعهای از یک کل (مانند بریدن گوشت) است که بعدها توسعه معنایی یافته است.
جمله سازی
تلفظ
بسته به معنا تغییر میکند؛ برای عدد مبهم معمولاً «بِضع» (با کسره)، برای مصدر بریدن «بَضع» (با فتحه) و در اصطلاح فقهیِ مربوط به نکاح «بُضع» (با ضمه) تلفظ میشود.
به انگلیسی
برای معادلسازی کاربرد عددی آن از کلماتی که نشاندهنده مقدار کم و نامعین هستند استفاده میشود.
به عربی
در عربی معاصر برای رساندن مفهوم عدد نامعین زیر ده از این ترکیبات استفاده میکنند.
به فارسی
دقیقترین و رایجترین برگردان فارسی این واژه در متون ادبی، همان کلمه «چند» یا پسوند «اند» (مانند ده و اندی سال) است.
جمعبندی و توضیح کامل بضع
واژه «بضع» از واژگان دقیق و ظریف عربی است که به زبان فارسی نیز راه یافته است. اصلیترین و آشناترین کاربرد این کلمه، جنبهٔ عددی آن است که به یک کمیت مبهم، فرد و اندک بین ۳ تا ۹ (زیر ده) اشاره دارد. این کاربرد به ویژه در آیات قرآن کریم مانند داستان حضرت یوسف و پیشبینی پیروزی رومیان (بضع سنین) به کار رفته و نمادی از ابهام عددی کم در بلاغت است.
علاوه بر جنبه عددی، این کلمه در ریشه لغوی خود (ب-ض-ع) به معنی بریدن و قطعهقطعه کردن است که مشتقاتی نظیر «بضعه» (به معنی تکه و پاره گوشت، مثل حدیث معروف بضعة منی) و «مبضع» (تیغ جراحی) از آن گرفته شدهاند. همچنین در متون فقهی و حقوقی قدیمی، شکلِ مضموم آن یعنی «بُضع»، در معنای مَجاز و کناییِ عقد ازدواج و علقه زوجیت کاربرد دارد.