یعنی چه
این کلمه بسته به نوع تلفظ سه معنی دارد: مُجْبِر (اسم فاعل) به معنی وادارکننده و زورگو؛ مُجْبَر (اسم مفعول) به معنی مجبور و تحت اکراه قرار گرفته؛ و مُجَبِّر (با تشدید) به معنی شکستهبند که استخوانهای شکسته را پیوند میدهد.
تلفظ
تلفظ این واژه بر اساس نقش دستوری آن متفاوت است: مُجْبِر (مُ فْ بِ) برای اجبارکننده، مُجْبَر (مُ فْ بَ) برای مجبور، و مُجَبِّر (مُ جَبْ بـِ) برای جراح و شکستهبند.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمه «مجبر» با ۴ حرف به عنوان پاسخ سؤالاتی نظیر شکستهبند یا وادارکننده شناخته میشود.
به عربی
واژه مجبر یک کلمه وامگرفته از زبان عربی و از ریشه (ج ب ر) است که در خود زبان عربی نیز به همین صورت با معانی وادارکننده یا شکستهبند استفاده میشود.
به فارسی
در زبان فارسی برای صیغههای مختلف این واژه، برابرهای تنومندی مانند «وادارکننده» و «ستمگر» (برای مُجْبِر)، «ناگزیر» و «ناچار» (برای مُجْبَر) و «شکستهبند» یا «آروبند» (برای مُجَبِّر) به کار میرود.
در قرآن
خود واژه «مجبر» با این رسمالخط در متن قرآن کریم به کار نرفته است؛ اما ریشه ثلاثی مجرد آن (جبر) در قالب صفت «الجَبّار» ذکر شده که برای خداوند به معنی اصلاحکننده و برای انسانها به معنی ستمگر و سرکش است.
نماد چیست
کلمه مجبر در ادبیات عامه یا نشانهشناسی نماد مفهوم خاصی به شمار نمیرود و صرفاً یک واژه کاربردی در حوزههای حقوقی، کلامی و پزشکی سنتی است.
جمعبندی و توضیح کامل مجبر
واژه «مجبر» از کلمات مشترکالافظی است که بسته به حرکتگذاری و تلفظ، سه معنای کاملاً متمایز را افاده میکند. در حالت اسم فاعل (مُجْبِر) به معنای کسی است که دیگری را به زور به کاری وادار میکند. در حالت اسم مفعول (مُجْبَر) اشاره به فردی دارد که اختیار از او سلب شده و ناچار به انجام کاری گردیده است.
از سوی دیگر، در طب سنتی و زبان اصیل عربی، این واژه با تشدید حرف دوم (مُجَبِّر) معنای کاملاً متفاوتی یافته و به جراح یا شکستهبندی اطلاق میشود که استخوانهای آسیبدیده را ترمیم و همآوردی میکند. این واژه از ریشه عربی (جبر) به معنای جبران کردن یا بستن شکستگی گرفته شده است.
در مجموع، شناخت دقیق این واژه نیازمند توجه به متن ساختار کلام است تا معنای حقوقی-کلامی آن (اجبار) با معنای پزشکی و سنتی آن (شکستهبندی) آمیخته نگردد.