یعنی چه
تنگنظر در زبان فارسی به کسی گفته میشود که دارای تفکر و افق دید بسیار محدود است. این واژه در ادبیات اخلاقی و عرفی به فردی اطلاق میشود که از دیدن شادمانی، مال، مقام یا هرگونه خیر و پیشرفت در زندگی دیگران رنج میبرد و دچار بخل، حسادت و کوتاهی همت است.
تلفظ
واژهٔ «تنگنظر» از نظر آوایی به صورت [تَ نْ گِ نَ زَ] (tang-nazar) تلفظ میشود که یک صفت مرکب ساخته شده از تنگ (تَ) و نظر (نَ زَ) است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی مانند بخیل، حسود، ممسک، نظرتنگ و کوتهنظر به عنوان پاسخ کاربرد دارند. پاسخ اصلی و مستقیم برای خود این واژه ۶ حرف دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی با توجه به بافتار متن، اگر منظور محدودیت فکری باشد از Narrow-minded و اگر منظور بخل و حسادت اخلاقی باشد از واژههای Envious و Grudging استفاده میشود.
در قرآن
خودِ عبارت ترکیبی و فارسی «تنگنظر» در قرآن نیامده است؛ اما مفاهیم منطبق بر آن به وفور نهی شدهاند. قرآن کریم در آیه ۵ سوره فلق از ریشه «حَسَد» و در آیه ۱۶ سوره تغابن از ریشه «شُحّ» (به معنی بخل شدید همراه با حرص مفرط) برای نکوهش این حالت روحی استفاده کرده است.
نماد چیست
در ادبیات کلاسیک فارسی و فرهنگ عامه، «چشم تنگ» (برگرفته از شعر معروف سعدی: چشم تنگ دنیادار را...) بزرگترین کنایه و نماد بصری برای انسانهای تنگنظر است. همچنین در مواردی سوراخ باریک «سوزن» به عنوان نمادی از ضیق، کمجایی و کوتهبینی این افراد به کار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل تنگ نظر
واژهٔ «تنگنظر» یک صفت مرکب اصیل در زبان فارسی است که از ترکیب صفت «تنگ» به معنای محدود و کمجا با اسم «نظر» به معنای دیدگاه و نگاه ساخته شده است. این کلمه در فرهنگ ما فراتر از یک معنای لغوی ساده، به عنوان یک بوقلمون اخلاقی شناخته میشود که ترکیبی از کوتهفکری، بخل، حسادت و ناتوانبینی را در خود جای داده است. انسان تنگنظر تمایلی به شریک شدن دیگران در مواهب دنیا ندارد و پیشرفت اطرافیان را تهدیدی برای خود میپندارد.
در متون کهن و ادبیات معاصر، این صفت همواره در مقابل «بلندنظری» و «سعهصدر» قرار میگیرد. بررسیها نشان میدهد که ریشههای روانی این صفت اغلب از احساس ناامنی درونی، کمبود عزت نفس و خیرخواهی ناشی میشود. فرهنگنویسانی چون دهخدا و معین کلماتی چون ممسک، دونهمت و ناتوانبین را به عنوان بازتابهای عینی این صفت در رفتار روزمره انسانها ثبت کردهاند.