یعنی چه
رأسالسرطان یکی از مدارهای فرضی و کلیدی جغرافیایی زمین است که در عرض جغرافیایی حدود ۲۳.۵ درجه (۲۳ درجه و ۲۷ دقیقه) شمالی خط استوا قرار دارد. در روز اول تابستان (انقلاب تابستانی در نیمکره شمالی)، پرتوهای خورشید هنگام ظهر به صورت کاملاً عمود بر این مدار میتابند که طولانیترین روز سال را در این مناطق رقم میزند.
تلفظ
این ترکیب واژگانی به صورت «رأسُ السَّرَطان» تلفظ میشود که از دو بخش عربی تشکیل شده است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی و متون جغرافیایی بینالمللی، این مدار با نام Tropic of Cancer شناخته میشود.
به عربی
در زبان عربی که ریشه اصلی این اصطلاح است، به آن «مدار السرطان» میگویند.
به فارسی
در زبان فارسی سره و واژهگزینیهای بومی به آن «پرگارهٔ خرچنگ» میگویند. همچنین در جغرافیای عمومی با نامهای «مدار حارهٔ شمالی» و «مدار گرمسیری شمالی» نیز شناخته میشود.
در قرآن
ترکیب اصطلاحی «رأسالسرطان» یا کلمه «سرطان» در متن قرآن کریم وجود ندارد. با این حال، ریشه واژه رأس به صورت جمع (رؤوس) در آیاتی مانند «رُؤُوسُ الشَّیَاطِینِ» به کار رفته است، اما ارتباطی با این مفهوم جغرافیایی و نجومی ندارد.
نماد چیست
این اصطلاح نماد صورت فلکی سرطان یا همان خرچنگ است که در اختربینی و نجوم با علامت ♋ نشان داده میشود. این نماد پیامآور آغاز فصل تابستان، انقلاب تابستانی در نیمکره شمالی و نشاندهنده عنصر آب در تقسیمبندیهای کهن نجومی است.
جمعبندی و توضیح کامل راس السرطان
مدار رأسالسرطان یکی از خطوط فرضی مهم روی نقشه زمین است که مرز مناطق گرمسیری شمالی را مشخص میکند. علت نامگذاری این مدار به حدود دو هزار سال پیش برمیگردد؛ زمانی که منجمان باستان متوجه شدند در زمان انقلاب تابستانی و عمود شدن خورشید، این ستاره در صورت فلکی سرطان (خرچنگ) قرار میگیرد. هرچند امروزه به دلیل حرکت تقدیمی زمین، خورشید در این موقع از سال در صورت فلکی گاو (ثور) قرار دارد، اما نام تاریخی آن همچنان در جغرافیا و نجوم حفظ شده است.
این مدار دقیقاً در نقطه مقابل مدار رأسالجدی در نیمکره جنوبی قرار دارد و منطقهای که میان این دو مدار واقع شده، به عنوان منطقه حاره یا گرمسیری شناخته میشود که آبوهوایی گرم و نمناک دارد. شناخت این مدار به درک بهتر تغییرات فصلی، طول روز و شب و تقسیمبندیهای اقلیمی زمین کمک شایانی میکند.