یعنی چه
زوال عقلی یا دمانس به شرایطی اطلاق میشود که در آن فرد به دلیل آسیب یا بیماریهای پیشرونده مغزی (مانند آلزایمر)، تواناییهای شناختی خود از جمله حافظه، تفکر، استدلال و قدرت تصمیمگیری را به مرور زمان از دست میدهد و در انجام فعالیتهای روزمره دچار مشکل میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، برای این مفهوم معمولاً از واژگانی چون زوال عقلی، دمانس یا خرفزدگی استفاده میشود.
به انگلیسی
در اصطلاحات پزشکی و زبان انگلیسی، برای توصیف این عارضه از واژه Dementia استفاده میشود.
به عربی
در متون و زبان عربی، اصطلاح الخَرَف رایجترین معادل برای این بیماری است.
به فارسی
واژگان و ترکیباتی نظیر خرفزدگی، اختلال شناخت، فترت عقل، اضمحلال ذهن و کمخردی به عنوان برگردانها و مترادفهای فارسی این اصطلاح به کار میروند.
در قرآن
خودِ ترکیب «زوال عقل» در قرآن نیامده است، اما ریشه «زوال» در آیاتی مانند آیه ۴۱ سوره فاطر به معنی از بین رفتن به کار رفته است. همچنین حالت فراموشی و از دست رفتن هوشیاری در پیری، در آیه ۷۰ سوره نحل و آیه ۵ سوره حج با اصطلاح «أَرْذَلِ الْعُمُرِ» (پستترین سنین عمر) توصیف شده است.
نماد چیست
در سطح بینالمللی، «روبان ارغوانی» (Purple Ribbon) به عنوان نماد رسمی برای افزایش آگاهی جامعه نسبت به بیماری آلزایمر و انواع زوال عقل شناخته میشود.
جمعبندی و توضیح کامل زوال عقلی
زوال عقلی یا دمانس یک بیماریِ مشخص نیست، بلکه چتری از نشانهها و علائم است که به دلیل آسیب دیدن سلولهای مغزی رخ میدهد. این اصطلاح ترکیبی از ریشه عربی زوال (به معنی از بین رفتن) و عقل (به معنی فهم و خرد) است که در زبان فارسی کاربرد گستردهای در حوزههای پزشکی، روانشناختی و عمومی دارد و شایعترین نوع آن بیماری آلزایمر است.
این پدیده با وجود این که در متون کهن به عنوان بخشی طبیعی از کهنسالی یا خرفزدگی دیده میشد، امروزه یک اختلال مغزی و ساختاری به شمار میرود. در فرهنگ اسلامی و قرآنی نیز هرچند این ترکیب مستقیماً ذکر نشده، اما مفهوم از دست رفتن دانش و حافظه در دوران سالخوردگی تحت عنوان «ارذل العمر» مورد توجه قرار گرفته است که بر لزوم مراقبت و تکریم این بیماران تاکید دارد.