یعنی چه
این عبارت در لغت از دو جزء عربی «بنی» (فرزندان) و «حمار» (الاغ) تشکیل شده است. در متون تاریخی و ادبی، این اصطلاح بیشتر جنبه کنایهای و طعنهآمیز دارد؛ گاهی به پیروان و بقایای مروان حمار (آخرین خلیفه بنیامیه) اشاره دارد و گاهی در زبان عامه برای توصیف گروهی از افراد به غایت نادان، متعصب یا لجوج به کار میرود.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب به صورت «بَنی حِمار» (Bani Himār) است که در آن حرف اول با فتحه و حرف دوم با کسره خوانده میشود.
در جدول
در طراحی جداول کلمات متقاطع، اگر طراح به کنایه تاریخی بقایای بنیامیه یا معنی لغوی فرزندان خر اشاره کند، پاسخ دقیق و ۷ حرفی آن «بنی حمار» خواهد بود.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم لغوی این عبارت در زبان انگلیسی از ترکیب Sons of the donkey استفاده میشود، هرچند در متون تاریخی و علمی برای اشاره به مفهوم ثانویه آن، عبارتهای توضیحی به کار میرود.
به فارسی
برگردان دقیق و روان این اصطلاح عربی به فارسی «خرزادگان» یا «فرزندان خر» است که در ادبیات کنایهای فارسی معادل افراد بسیار نادان، احمق یا لجوج قرار میگیرد.
در قرآن
ترکیب خاص «بنی حمار» در متن قرآن کریم وجود ندارد؛ با این حال، واژه «حمار» به صورت مفرد و جمع ۳ مرتبه در قرآن برای بیان واقعیتها یا ساختن ضربالمثلهای تکاندهنده استفاده شده است. معروفترین آنها آیه ۵ سوره جمعه است که عالمان بیعمل و کسانی که تورات را حمل میکنند اما به آن عمل نمینمایند را به الاغی تشبیه کرده که کتابهایی را بر پشت خود بار کرده است (كَمَثَلِ الْحِمَارِ يَحْمِلُ أَسْفَارًا).
جمعبندی و توضیح کامل بنی حمار
عبارت «بنی حمار» در وهله اول یک ترکیب لغوی عربی به معنی «فرزندان الاغ» است. در فرهنگ عامه و ادبیات خاورمیانه، خر یا حمار همواره نمادی دوگانه بوده است؛ از یک سو نماد سختکوشی، بارکشی و صبوری و از سوی دیگر نماد بارز نادانی، حماقت و لجاجت شناخته میشود. به همین دلیل این عبارت در زبان عامه به عنوان یک تعبیر توهینآمیز برای اشاره به گروهی از افراد نادان به کار میرود.
از بعد تاریخی، این اصطلاح ریشه در اواخر دوران خلافت اموی دارد. مروان دوم، آخرین خلیفه خاندان بنیامیه، به دلیل استقامت فراوان در جنگها یا به طعنه، به «مروان حمار» مشهور شد. پس از سقوط این سلسله، مخالفان و مورخان گاهی به کنایه و طعنه، پیروان، بازماندگان یا کل این جریان تاریخی را «بنی حمار» نامیدند تا زوال و بیتدبیری آنها را یادآوری کنند.
در مجموع، این واژه یک اصطلاح مستقل در فرهنگ لغت فارسی نیست، بلکه یک ترکیب کنایهای و تاریخی است که امروزه بیشتر در حل جداول کلمات متقاطع (به عنوان یک پاسخ ۷ حرفی) یا در بررسی متون کهن تاریخی و تفسیری مورد توجه قرار میگیرد.