یعنی چه
این اصطلاح ترجمه تعبیر معروف آلبرت اینشتین است که برای توصیف پدیده «درهمتنیدگی کوانتومی» به کار رفت. در این حالت، دو ذره جفتشده بهطرز عجیبی به یکدیگر متصل هستند؛ بهطوریکه تغییر یا اندازهگیری یکی، بلافاصله و بدون فوت وقت روی دیگری اثر میگذارد، حتی اگر سالها نوری از هم فاصله داشته باشند. اینشتین که معتقد بود هیچ اطلاعاتی نمیتواند سریعتر از نور منتقل شود، این پدیده را با لحنی تمسخرآمیز اینگونه نامید، هرچند بعدها آزمایشهای علمی صحت آن را اثبات کردند.
تلفظ
این عبارت از دو واژه «کُنِش» (اسم مصدر از کردن به معنای عمل و رفتار) و «شَبَحوار» (شبح عربی به همراه پسوند شباهت فارسی به معنای سایهمانند و ناملموس) تشکیل شده است.
در جدول
در مسابقات و جداول کلمات متقاطع، این اصطلاح ۹ حرفی بهعنوان معادل توصیفی برای پدیدههای مرموز فیزیک یا اثرات ناملموس از راه دور به کار میرود.
به انگلیسی
عبارت اصلی که اینشتین در نامهای به ماکس بورن در سال ۱۹۴۷ استفاده کرد، واژه آلمانی 'spukhafte Fernwirkung' بود که در انگلیسی به Spooky action at a distance ترجمه شد.
به فارسی
در متون علمی و فیزیک مدرن فارسی، برای این مفهوم از ترکیبهای دقیقتری مانند «درهمتنیدگی کوانتومی» یا «ناهمموضعی کوانتومی» استفاده میشود. در بافتار ادبی و فلسفی عمومی نیز میتوان آن را به «کنش غیرملموس» یا «کنش خیالی» تعبیر کرد.
در قرآن
عبارت «کنش شبحوار» یک اصطلاح کاملاً جدید در فیزیک کوانتوم قرن بیستم است و در متون کهن یا آیات قرآن سابقه ندارد. با این حال، مفاهیم انتزاعی نزدیک به اجزای آن مانند «عمل» (برای کنش) و «ظل» (به معنای سایه) یا «خیال» در قرآن به چشم میخورند.
نماد چیست
در محافل علمی و فیزیک، این عبارت نمادی از پارادوکس EPR (اینشتین-پودولسکی-روزن) و اسرارآمیز بودن جهان کوانتومی است. در ادبیات و فلسفه عمومی نیز به عنوان نمادی برای رفتارهای بیاساس، مصنوعی یا حضورهای پررنگی که اثر ملموس و عینی ندارند (حضور بدون اثر) استفاده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل کنش شبح وار
اصطلاح «کنش شبحوار» (یا به طور کاملتر کنش شبحوار از راه دور) یکی از جذابترین و جنجالیترین تعابیر در تاریخ فیزیک مدرن است. این عبارت نخستین بار توسط آلبرت اینشتین برای ابراز تردید و تمسخر پدیده «درهمتنیدگی کوانتومی» مطرح شد؛ چرا که بر اساس فیزیک کلاسیک و اصل موضعیت، هیچ عاملی نمیتواند سریعتر از سرعت نور حرکت کند و اثرگذاری آنی دو ذره در فواصل سالهای نوری برای او غیرقابلپذیرش و شبیه به جادو بود.
با وجود مخالفتهای اولیه اینشتین، آزمایشهای علمی متعدد در دهههای بعد صحت این پدیده را به اثبات رساندند. امروزه این عبارت نه تنها یک مفهوم کلیدی در مکانیک کوانتوم و فناوریهای محاسباتی نوین است، بلکه در زبان فلسفی و ادبی نیز به عنوان استعارهای برای ارتباطات پنهان، عمیق و اثرگذاریهای غیرملموس اما واقعی از راه دور استفاده میشود.