یعنی چه
قناویز در اصطلاح نساجی سنتی ایران، به نوعی پارچه ابریشمی (یا گاهی نخی) ساده و بافتِ تخت گفته میشود که در گذشته غالباً به رنگ سرخ یا با خطوط راهراه بسیار ظریف تولید میشده است. این پارچه در دوره قاجار رونق فراوانی داشت و بیشتر به عنوان آستر لباسهای گرانقیمت یا روکش لحاف مورد استفاده قرار میگرفت. این واژه کلاسیک است و امروزه بیشتر در حوزه صنایع دستی و تاریخ پوشاک کاربرد دارد.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی معمولاً به صورت فَتْح قاف (قَناویز) و در برخی گویشها یا متون قدیمی به صورت کَسْر قاف (قِناویز) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع و شرح در متن، این کلمه معمولاً در پاسخ به طراحانی که «نوعی پارچه ابریشمی قدیمی» یا «از صنایع دستی منسوخ شده یزد» را میخواهند، به کار میرود.
به انگلیسی
از نظر ماهیت ساختار پارچه در ایران، معادل آن Plain silk fabric (پارچه ابریشمی ساده) است، اما از نظر ریشهشناسی با واژه Canvas همریشه است.
در قرآن
واژه قناویز یک واژه متأخر در زبان فارسی بوده و ریشه عربی ندارد؛ بنابراین در متن قرآن کریم وجود ندارد و کاربرد قرآنی برای آن ثبت نشده است.
نماد چیست
در فرهنگ هنرهای سنتی و بومی ایران، قناویز نمادی از شکوه نساجی سنتی یزد (شعربافی) در دوران قاجار و همچنین نمادی از هنرهای ظریف دستی است که با صنعتی شدن جوامع، متأسفانه رو به فراموشی سپرده شده یا کاملاً منسوخ شدهاند.
جمعبندی و توضیح کامل قناویز
قناویز یکی از دستبافتههای اصیل و تاریخی ایران زمین است که اصالت آن به شهر یزد و هنر دیرینه «شعببافی» بازمیگردد. این پارچه ابریشمی ظریف که روکش تخت و سادهای داشت، در دوران قاجار جایگاه ویژهای در پوشاک و تزیینات خانگی ایرانیان باز کرده بود و عمدتاً به رنگ سرخ تولید میشد.
بررسی ریشهشناختی این واژه نشان میدهد که قناویز یک وامواژه است که احتمالاً از طریق زبانهای اروپایی یا ترکی (مانند واژه ایتالیایی Canavaccio یا ترکی Kanaviçe) وارد فارسی شده و در نهایت به کلمه کنف یا شاهدانه متصل میشود؛ هرچند که در دستان هنرمندان یزدی، تغییر ماهیت داده و به پارچهای ابریشمی و لطیف تبدیل گشت. امروزه این هنر ارزشمند به دلیل گسترش صنایع مدرن کاملاً منسوخ شده است.