یعنی چه
واژه «ادبر» (اَدْبَرَ) فعلی ماضی از باب افعال است که به معنای روگرداندن از چیزی، پشت کردن به کسی یا موقعیتی، و عقبنشینی کردن به کار میرود. این کلمه در اصطلاحات نجومی کهن نیز به معنای پنهان شدن و رو به غروب رفتن ستاره در سپیدهدم استفاده شده است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت فتحة بر روی همزه و باء و فتحة آخر است: اَدْبَرَ.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول کلمات متقاطع برای راهنماهای 'پشت کرد'، 'روگردان شد' یا 'عقبنشینی کرد'، واژه ۴ حرفی «ادبر» یک جواب دقیق و کلاسیک است.
به عربی
این واژه خود ریشه عربی دارد و از ثلاثی مجرد «د ب ر» گرفته شده است. در زبان عربی معادل تعابیری چون روی برگرداندن و به عقب رفتن است.
به فارسی
برگردان دقیق فارسی این فعل در جملات، به صورت «پشت کرد»، «روی برگرداند»، «پس رفت» و «عقبنشینی کرد» بیان میشود.
در قرآن
این واژه و مشتقاتش چند بار در قرآن کریم به کار رفته است؛ از جمله در آیه ۲۳ سوره مدثر («ثُمَّ أَدْبَرَ وَاسْتَکْبَرَ» به معنی: سپس پشت کرد و تکبر ورزید)، آیه ۱۷ سوره معارج («تَدْعُوا مَنْ أَدْبَرَ وَتَوَلَّىٰ»)، و آیه ۲۲ سوره نازعات («ثُمَّ أَدْبَرَ يَسْعَىٰ»). همچنین مصدر آن (إدبار) در سوره طور به ناپدید شدن و رو به غروب رفتن ستارگان در سپیدهدم اشاره دارد.
جمعبندی و توضیح کامل ادبر
واژه «ادبر» یک فعل ماضی از باب افعال و ریشه ثلاثی مجرد «د ب ر» است که به طور گسترده در متون کهن فارسی، لغتنامههای معتبری چون دهخدا و معین، و به ویژه در آیات قرآن کریم به کار رفته است. مفهوم اصلی این کلمه روی برگرداندن، پشت کردن به حق یا یک موقعیت، و عقبنشینی است.
این کلمه علاوه بر کاربردهای اخلاقی و رفتاری در متون دینی، در نجوم گذشته نیز برای توصیف افول و غروب ستارگان استفاده میشده است. متضاد مستقیم این واژه، «أَقْبَلَ» به معنای رو آوردن و جلو آمدن است و از همخانوادههای معروف آن در زبان فارسی میتوان به تدبیر، تدبر، ادبار و مدبر اشاره کرد.