یعنی چه
این عبارت در تداول عامه و مکالمات روزمره، قیدی است که پیش از ذکر یک کلمه، جمله یا صفت زشت، توهینآمیز یا نامناسب به کار میرود. هدف از گفتن آن این است که مفاهیم منفی آن سخن به شنونده یا حاضران در جلسه برنخورد و تأکید شود که مخاطب از این صفت مبرّا و دور است. لازم به ذکر است که شکل املایی صحیح این واژه «بلانسبت» (با حرف س) است و «بلانصبت» غلط املایی محسوب میشود.
تلفظ
این ترکیب به صورت کسرِ ب (بِ)، لام و الف کشیده (لا) و کسرِ نون و سکون سین و فتح با (نِسبَت) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، در صورت پرسش از املای دستوری مد نظر طراح (حتی با وجود غلط املایی مشهور)، پاسخ طراح معمولاً خودِ واژه «بلانصبت» با ۷ حرف یا صورت صحیح آن «بلانسبت» است. معادلهای دیگر آن مثل «دور از جناب» نیز بسته به تعداد حروف کاربرد دارند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای بیان این مفهوم که سخن نامناسب یا انتقادی به مخاطب فعلی برنگردد، از اصطلاحات فوق استفاده میشود.
به فارسی
در زبان و فرهنگ فارسی، عبارتهایی نظیر «دور از جناب شما»، «خاک بر دهانم»، «حاشا از شما» و در تداول عامیانهتر «گلاب به روتون» معادلهای معنایی و کاربردی این اصطلاح هستند که برای حفظ ادب و احترام پیش از بیان کلمات ناپسند به کار میروند.
در قرآن
عبارت «بلانسبت» یا «بلانسبت» یک ترکیب کنایی و اصطلاح عامیانه و احترامی معاصر است و با این ساختار و کاربرد در متن و آیات قرآن کریم وجود ندارد.
جمعبندی و توضیح کامل بلانصبت
واژه «بلانسبت» که عموماً در تداول عامه به اشتباه به صورت «بلانصبت» نوشته میشود، یک ترکیب عربی-فارسی متشکل از «بـ» (حرف جر)، «لا» (حرف نفی عربی به معنی نه/بدون) و «نسبت» (به معنی ارتباط و پیوند) است. این واژه در مجموع به معنای «بدون ارتباط و نسبت دادن» است و به عنوان یک فرمول زبانی محترمانه عمل میکند.
کاربرد اصلی این اصطلاح در فرهنگ تعارفی و ادبمحور ایرانی، مبرّا ساختن شنونده از صفات منفی یا کلمات رکیکی است که گوینده قصد دارد در ادامه سخن خود به آنها اشاره کند. با بیان این کلمه، گوینده به مخاطب اطمینان میدهد که او را از این مقایسه یا صفت زشت مستثنی دانسته و احترام وی را کاملاً حفظ کرده است.
از نظر نگارشی، باید توجه داشت که ریشه این کلمه از «تناسب و مناسبت» بوده و نگارش آن با حرف «ص» کاملاً غلط است؛ هرچند که در جستجوهای اینترنتی و حل جدولها ممکن است به دلیل رواج اشتباه املایی، به همان صورتِ «بلانصبت» نیز مطرح گردد.