یعنی چه
در زبان فارسی و فرهنگ عامه، به دم چربیدار و پهن در انتهای خلفی بدن برخی نژادهای گوسفند «دنبه» یا «دُمبه» میگویند. این عضو تماماً از چربی مفید تشکیل شده و واژه دم نیز از ریشه پارسی میانه (پهلوی) dum یا dumb به معنای انتهای بدن جانوران گرفته شده است.
تلفظ
این عبارت از دو واژه «دُم» با ضمه دال و «گوسفند» با پیش گاف و سکون واو و سین تشکیل شده است که در حالت ترکیب به صورت مضاف و مضافالیه خوانده میشود.
در جدول
در معماها و جداول شرح در متن، پاسخ دقیق برای این عبارت خود کلمه «دم گوسفند» با ۸ حرف است. همچنین کلماتی نظیر «دنبه» یا «الیه» نیز ممکن است به عنوان پاسخهای جایگزین و کوتاهتر مد نظر باشند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی به این عضو اصطلاحاً Fat tail میگویند و به نژادهایی از گوسفندان که دارای این نوع دم هستند، Fat-tailed sheep گفته میشود.
به عربی
در زبان و لغتنامههای کهن عربی، کلمه «الألیه» یا «الیه» دقیقاً به معنای دنبه یا همان دم چربیدار گوسفند ترجمه و استفاده شده است.
به ترکی
در زبان ترکی به طور کلی به دم حیوانات «Kuyruk» میگویند و به طور اختصاصی به چربی دم گوسفند «Kuyruk yağı» (روغن/چربی دم) گفته میشود.
نماد چیست
در ادبیات و تمثیلهای فارسی، دم گوسفند (دنبه) کنایه و نمادی از طمعورزی و فریب خوردن است؛ مانند گرگی که به بوی دنبه در تله میافتد. همچنین اصطلاح «دنبه دادن» به معنی تطمیع و فریب دادن دیگران است. ضربالمثل معروف «با گرگ دنبه میخورد، با چوپان گریه میکند» نیز به عنوان نماد بارز نفاق و دورویی در فرهنگ ایرانی به کار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل دم گوسفند
دم گوسفند که در زبان فارسی بیشتر با نام «دنبه» شناخته میشود، لایهای پهن و انباشته از چربی در انتهای بدن برخی نژادهای گوسفند است. این واژه ریشه در زبان پارسی میانه دارد و در زبانهای دیگر مانند انگلیسی با عنوان Fat tail و در عربی با کلمه الیه معادلسازی شده است. از منظر دینی و بر اساس تفسیر مفسران بزرگ از آیه ۱۴۶ سوره انعام، چربی پشت و دنبه گوسفند از جمله استثنائاتی بود که برخلاف سایر چربیهای خالص، بر قوم یهود حلال باقی مانده بود.
در فرهنگ و ادبیات فارسی، دنبه جایگاه کنایی ویژهای دارد و غالباً به عنوان نمادی از وسوسه، طمع و فریبخوردگی به کار میرود. اصطلاحات و ضربالمثلهای متعددی نظیر «دنبه دادن» یا «با گرگ دنبه خوردن» در زبان عامیانه وجود دارند که نشاندهنده ابعاد اجتماعی و اخلاقی این واژه در قالب کنایههایی از نفاق، دورویی و تطمیع مادی است.