یعنی چه
این واژه قید بیانی است و برای توصیف رفتاری به کار میرود که در آن فرد مال، وقت یا محبت خود را بدون خسیسبازی و با دلی باز به دیگران میبخشد. این واژه از ترکیب «سخاوت» (عربی) به همراه پسوندهای فارسی «مند» (دارندگی) و «انه» (قیدساز) ساخته شده است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت [sa-khā-vat-man-dā-ne] است.
در جدول
در حل جدول کلمات متقاطع، برای راهنمای «بخشنده» یا «از روی کرم» میتوان از این واژهها استفاده کرد.
به انگلیسی
در زبانهای دیگر نیز معادلهای دقیقی دارد؛ برای نمونه در زبان عربی از «بسخاء» یا «کریمانه» و در زبان ترکی از «Cömertçe» استفاده میشود.
به فارسی
مترادفهای فارسی و ترکیبی آن شامل جوانمردانه، رادمنشانه، گشادهدستی و دلبازانه است. در مقابل، واژههای خسیسانه، ممسکانه، بخیلانه و لئیمانه به عنوان متضاد آن شناخته میشوند. همخانوادههای آن نیز سخاوت، سخی و سخاوتمند هستند.
در قرآن
خود واژه «سخاوت» یا «سخاوتمندانه» در متن قرآن به کار نرفته است؛ با این حال، فرهنگ قرآن کریم این مفهوم را در قالب واژههای والایی چون «إِنْفَاق» (بخشش در راه خدا)، «إِیثَار» (مقدم دانستن دیگران بر خود، مانند آیه ۹ سوره حشر) و دوری از «شُحّ» (بخل درونی) به شدت مورد ستایش قرار داده است.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات فارسی، شخصیتی تاریخی و اسطورهای به نام «حاتم طایی» مظهر و نماد مطلق سخاوت است. در مظاهر طبیعت نیز «باران» و «خورشید» به دلیل بخشش و نثار بیدریغ، بیمنت و همگانی برکات خود، نمادهای بارز سخاوتمندی به شمار میروند.
جمعبندی و توضیح کامل سخاوتمندانه
واژه سخاوتمندانه نمونهای زیبا از ترکیب زبانهای فارسی و عربی است که برای توصیف یکی از والاترین فضایل اخلاقی انسان یعنی بخشندگی بیچشمداشت به کار میرود. این واژه نه تنها بار معنایی مادی و بذل مال دارد، بلکه در حوزههای معنوی، عاطفی و رفتاری نیز نشاندهنده بزرگمنشی و داشتن دلی دریاست.
در فرهنگ ایرانی-اسلامی، این مفهوم همواره مورد تکریم بوده و چه در نمادهای اسطورهای مانند حاتم طایی و چه در تعابیر قرآنی نظیر ایثار و انفاق، جایگاه ویژهای دارد. رفتار سخاوتمندانه پادزهری بر بخل و خساست قلمداد میشود و روح جامعه را زنده و پویا نگه میدارد.