یعنی چه
ترکیب «بصر حکمت» از واژههای کهن و عرفانی است که به معنای داشتن چشم بینا برای درک حقایق باطنی و نگاهی است که با چراغ عقل، خرد و تجربه، جهان را مینگرد. این اصطلاح در متونی مانند «صد میدان» خواجه عبدالله انصاری به مرتبهای از شناخت اشاره دارد که انسان امور را آنگونه که هستند، با دانایی و ژرفاندیشی میبیند.
تلفظ
تلفظ این ترکیب به صورت واژگان مستقل عربی در ترکیب اضافه فارسی است: بَصَر (Basar) + کسرۀ اضافه (e) + حِکمت (Hikmat).
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول با موضوع نگاه حکیمانه یا بینش فرزانگی، پاسخ دقیق «بصر حکمت» است که دارای ۷ حرف میباشد.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم این عبارت عرفانی و فلسفی در زبان انگلیسی از ترکیباتی که نشاندهندۀ دیدِ همراه با دانش و خرد عمیق هستند استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای روان فارسی این ترکیب شامل «خردبینی»، «جهانبینی استوار»، «چشمِ دل» و «ژرفنگری» است که حقیقت و اصل هر چیز را آشکار میسازد.
در قرآن
اگرچه این ترکیب به صورت یکجا در قرآن نیامده، اما اجزای آن مکرراً ذکر شدهاند؛ واژۀ «بصر» به معنای چشم و بصیرت (مانند آیه ۲۲ سوره ق: فَبَصَرُکَ الْیَوْمَ حَدِیدٌ) و واژۀ «حکمت» به معنای خیر فراوان و دانایی (مانند آیه ۲۶۹ سوره بقره: یُؤْتِی الْحِکْمَةَ مَنْ یَشاءُ) به کار رفته است.
نماد چیست
جزء اول یعنی «بصر» نماد دیدن، هوشیاری و درک ظاهری و باطنی است و جزء دوم یعنی «حکمت» نماد اعتدال، قرار دادن هر چیز در جایگاه شایستۀ خود و کمال عقل است. در مجموع، این ترکیب نماد عالیترین سطح شناخت شهودی و عقلی است.
جمعبندی و توضیح کامل بصر حکمت
عبارت «بصر حکمت» یک کلمۀ واحد مستقل در لغتنامههای عمومی زبان فارسی نیست، بلکه ترکیبی معنادار و بلیغ از دو واژۀ عربی «بصر» (به معنی چشم و بینایی) و «حکمت» (به معنی دانایی و کردار استوار) است. این اصطلاح بیشتر در ادبیات عرفانی و متون کهن صوفیه مانند آثار خواجه عبدالله انصاری به کار رفته و بازتابدهندۀ نگاهی است که از مرحلۀ ظاهر عبور کرده و به عمق حقایق دست مییابد.
داشتن بصر حکمت به این معناست که انسان جهان پیرامون خود را نه با دیدۀ سطحی و مادی، بلکه با ابزار خرد، فرزانگی و بصیرت باطنی تماشا کند. این نوع نگاه به انسان کمک میکند تا خیر و مصلحت امور را تشخیص داده و در رفتارهای خود به تعادل و کمال عقلانی برسد.