یعنی چه
اقال در لغت به معنی درگذشتن از خطای کسی، رها کردن و برانداختن است. در اصطلاح فقهی و حقوقی، این واژه (که مصدر آن اقاله است) به معنای برهم زدن و فسخ یک قرارداد یا معامله با رضایت و توافق هر دو طرف است؛ به طوری که معامله کانلمیکن شده و مال و ثمن به صاحبان قبلیشان بازگردد.
ریشه
این واژه ریشه عربی دارد و فعل ماضی از باب افعال است. ریشه آن را از ماده «ق-و-ل» (به نشانه از بین بردن قول و قرار قبلی) یا «ق-ی-ل» (به معنی برخاستن و رها شدن از لغزش و معامله) میدانند. همچنین در زبان فارسی عامیانه، گاهی واژه «آقال» به عنوان شکل تغییریافته واژه فارسی «آخال» به معنی خاشاک و زباله به کار رفته است.
تلفظ
در اصطلاح حقوقی و عربی به صورت «اَقالَ» (با فتحه الف و لام) تلفظ میشود. در صورت کاربرد به عنوان واژه عامیانه فارسی (به معنی خاشاک)، تلفظ آن «آقال» است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، واژه چهار حرفی «اقال» معمولاً در پاسخ به راهنماهایی همچون «فسخ قرارداد با رضایت طرفین»، «برانداختن معامله» یا به عنوان واژهای مصحف و عامیانه برای «خاشاک و زباله» (آقال) کاربرد دارد.
به انگلیسی
در متون حقوقی انگلیسی برای رساندن مفهوم اقال یا اقاله، از عباراتی که نشاندهنده برهم زدن توافقی قرارداد هستند استفاده میشود.
به ترکی
در اصطلاحات حقوقی زبان ترکی، برای بیان این مفهوم از واژه فسخ یا بوزما (به معنی شکستن و برهم زدن معامله با رضایت) استفاده میشود.
به فارسی
برگردان دقیق و اصیل فارسی این واژه در بستر حقوقی «تفاسخ» یا «فسخ توافقی» است. اگر منظور واژه عامیانه «آقال» باشد، معادل فارسی اصیل آن همان «آخال»، «خاشاک» و «پاشاک» به معنی زباله و ریزههای بیارزش است.
نماد چیست
این کلمه نماد فرهنگی یا عرفانی خاصی ندارد، اما در بستر فقهی، حقوقی و اجتماعی به عنوان نماد بارز «گذشت، تفاهم، تفاخر اخلاقی و رضایت دوطرفه» شناخته میشود؛ چرا که به یکی از طرفین پشیمان معامله اجازه میدهد بدون خسارت از تعهد خود خارج شود.
جمعبندی و توضیح کامل اقال
واژه «اقال» در اصل یک فعل ماضی عربی از باب افعال است که مصدر آن یعنی «اقاله» در زبان فارسی و اصطلاحات فقهی و حقوقی ما کاملاً جا افتاده است. این کلمه به معنای برهم زدن یک قرارداد یا معامله بر اساس رضایت و تفاهم هر دو طرف است. در واقع وقتی خریدار یا فروشنده از معاملهای پشیمان میشود و طرف دیگر با کمال میل معامله را فسخ میکند، عمل اقاله رخ داده است.
باید توجه داشت که در فرهنگهای لغت فارسی مثل دهخدا، واژهای به صورت «آقال» نیز ضبط شده که شکل عامیانه و دگرگونشده کلمه «آخال» به معنی خاشاک و زباله است. با این حال، در کاربردهای رایج جدول و متون رسمی، تمرکز اصلی بر همان ریشه حقوقی یعنی فسخ توافقی معامله است.
در مجموع، این واژه چه در حقوق و چه در فرهنگ اجتماعی، بازتابدهنده مفهوم رضایت، گذشت و پایان دادن مسالمتآمیز به یک تعهد مالی یا کاری است و به پشیمانشدگان فرصت جبران میدهد.