معنی
در دانش منطق، مغلطه به هرگونه استدلال فاسد و بیاعتبار گفته میشود که برای دگرگون نشان دادن یک حقیقت یا به اشتباه انداختن مخاطب به کار میرود.
یعنی چه
وقتی کسی برای اثبات ادعای خود از شواهد نامربوط، آمار غلط یا ترفندهای کلامی استفاده میکند تا دیگران را فریب دهد، در حال مغلطه کردن است.
متضاد
واژههایی که در نقطه مقابل فریبکاری ذهنی و استدلالهای فاسد قرار دارند و بر پایه حقیقت و منطق استوارند.
ریشه
این واژه اسم مصدر یا اسم مکان/ابزار بر وزن «مَفعَلة» است که از ریشه «غلط» به معنای اشتباه و خطا گرفته شده و معنای آن «به اشتباه انداختن دیگران» است.
تلفظ
این کلمه در زبان فارسی با فتح ميم، سکون غین، فتح لام و طاء خوانده میشود و با واژه «مغالطه» همریشه است.
به انگلیسی
در فلسفه و منطق غربی، واژه Fallacy دقیقترین معادل برای نشان دادن انواع خطاهای استدلالی عمدی یا غیرعمدی است.
به فارسی
در زبان و ادبیات فارسی برای رساندن این مفهوم از واژههایی مانند غلطاندازی، دستان، سفسطه و شبهه استفاده میشود.
نماد چیست
در ادبیات و نمادشناسی، واژه مغلطه با المانهایی مانند «مار» (به نشانه زبانبازی و فریب) یا «آینه کج و محدب» (به نشانه دگرگون و دفرمه نشان دادن واقعیت) تصویرسازی میشود.
جمعبندی و توضیح کامل مغلطه
مغلطه (یا مغالطه) در اصل به معنای کلام یا استدلالی است که در ظاهر منطقی، درست و متقن به نظر میرسد، اما در باطن و زیر ذرهبین منطق، بر پایه خطا، فریب یا آشفتگی ذهنی بنا شده است. این واژه عربی که از ریشه «غلط» وارد زبان فارسی شده، در فضای گفتمان روزمره و بحثهای فلسفی به ابزارهایی اشاره دارد که آگاهانه یا ناآگاهانه برای گمراه کردن مخاطب و پنهان کردن حقیقتِ ماجرا به کار گرفته میشوند.
شناخت مغلطهها به انسان کمک میکند تا فریب زبانبازیهای ظاهری را نخورد و بتواند سره را از ناسره در گفتگوها تشخیص دهد. در طول تاریخ، متفکران و منطقدانان انواع مختلفی از مغلطهها (مانند حمله به شخص، شیب لغزنده و مغلطه پهلوانپنبه) را دستهبندی کردهاند تا راه تفکر صحیح و برهانآوری درست را از بیراهههای تلبیس و سفسطه جدا کنند.