یعنی چه
عبارتی است ستایشی و نیایشی خطاب به پروردگار، به این معنا که تمام افعال و کارهای خداوند از روی حکمت بالغه بوده و شایسته سپاس و ستایش مطلق است. این ذکر بر پاکیزهکرداری و حسن رفتار الهی دلالت دارد.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت به صورت «یا حَمیدَ الفِعال» است که در آن حرف حاء و میم دارای فتحه، دال دارای فتحه (در حالت وصل) و فاء در کلمه الفعال دارای کسره است.
در جدول
در جدولهای متقاطع و شرح در متن، پاسخ این پرسش که به عنوان ذکری از اسماء ادریسیه با ۱۲ حرف شناخته میشود، «یا حمید الفعال» است.
به انگلیسی
در ترجمههای انگلیسی متون ادعیه، این صفت الهی به معنای ستودهبودن پروردگار در تمامی افعال و رفتارها برگردانده شده است.
به عربی
این عبارت خود ریشه عربی دارد و در تبیین مفهومی آن در زبان عربی از تعابیری استفاده میشود که بر عمومیت ستایش برای تکتک کارهای خداوند تأکید دارند.
به فارسی
معادل دقیق و روان این عبارت در زبان فارسی «ای ستودهکردار» یا «ای کسی که تمام کارهایت شایسته ستایش است» میباشد که به عنوان یک صفت ترکیبی برای خداوند به کار میرود.
در قرآن
خود ترکیبِ عیناً «حمید الفعال» در قرآن کریم نیامده است. با این حال، واژه «حَمید» به صورت مستقل ۱۷ بار در قرآن به عنوان یکی از نامهای نیکوی خداوند جلوه کرده است (مانند آیه ۲۶ سوره لقمان: «إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْغَنِیُّ الْحَمِیدُ»). مفهوم حکیمانه بودن افعال الهی نیز در سراسر آیات جاری است.
جمعبندی و توضیح کامل یا حمید الفعال
عبارت «یا حمید الفعال» یکی از فرازهای عرفانی و مشهور ادعیه اسلامی است که در سنتهای ذکرگرایی، آن را از جمله «اسماء ادریسیه» (منسوب به حضرت ادریس علیهالسلام) به شمار میآورند. این ذکر شریف از دو واژه ریشهدار «حمید» (به معنی ستوده) و «الفعال» (به معنی کارها و رفتارها) ترکیب یافته و در مجموع به معنای «ای کسی که تمام کارهایت پسندیده و ستودنی است» به کار میرود.
در فرهنگ ادعیه و کتب معتبری همچون «مهج الدعوات» اثر ابنطاووس، برای مداومت بر این ذکر برکات معنوی و اخلاقی فراوانی بر شمردهاند. این عبارت نمادی از تلاش برای کسب حسن عاقبت، عزت یافتن در میان مردم، و مایه اصلاح اخلاق و رفتارهای فردی است؛ چرا که انسان با بازخوانی این صفت الهی، خود را به سوی تجلی کارهای ستوده و پسندیده سوق میدهد.
اگرچه این ترکیب ساختاری به طور کامل در متن قرآن مجید دیده نمیشود، اما اصل واژه «حمید» به عنوان یکی از نامهای خداوند بارها در قرآن تکرار شده و تکیهگاهی بر این حقیقت است که پروردگار متعال در هر فعلی که انجام میدهد، بالاترین حد از حکمت و زیبایی را به تصویر میکشد.