یعنی چه
استکبار از ریشه عربی «کـبـر» در باب استفعال است. این واژه در لغت به معنای آن است که فرد یا گروهی خود را بزرگتر و برتر از آنچه هستند بپندارند و از روی غرور و لجاجت، از پذیرش حقیقت یا حقوق دیگران سر باز زنند. این حالت روحی معمولاً به رفتار ظالمانه و سلطهجویی ختم میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژه «استکبار» دقیقاً دارای ۷ حرف است و به عنوان پاسخ برای راهنماهایی نظیر خودبزرگبینی، عتو، یا برتریخواهی استفاده میشود.
به انگلیسی
بسته به سیاق متن، در زبان انگلیسی برای مفهوم فردی و اخلاقی استکبار از Arrogance یا Hubris و برای مفاهیم سیاسی و کلان جهانی از Hegemony و Imperialism استفاده میشود.
به عربی
واژه استکبار خود اصالتاً عربی است و در این زبان برای توصیف حالت روحی طغیان، خودبزرگبینی و عدم تسلیم در برابر حق به کار میرود.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی واژه استکبار شامل واژههایی چون خودبزرگبینی، گردنکشی، برتریخواهی و سلطهجویی است. همخانوادههای آن در زبان فارسی شامل کبر، تکبر، متکبر، کبیر و مستکبر هستند و متضاد آن واژه «استضعاف» (به ضعف کشانده شدن) و تواضع است.
در قرآن
ماده استکبار و مشتقات آن ۴۸ بار در قرآن کریم ذکر شده است. در فرهنگ قرآنی، ابلیس به دلیل نافرمانی از هبوط و سجده بر آدم، نخستین مستکبر تاریخ نامیده شده است. قرآن استکبار را به دو بخش فردی/عبادی (مانند ابلیس) و سیاسی/اجتماعی (مانند فرعون و قارون که با تکیه بر قدرت و ثروت مردم را تضعیف میکردند) تقسیم میکند.
نماد چیست
در متون دینی، ابلیس نماد اصلی استکبار فردی و عقیدتی و فرعون مظهر استکبار سیاسی و اجتماعی است. در ادبیات سیاسی معاصر جهان اسلام و ایران، ایالات متحده آمریکا به عنوان مصداق بارز «استکبار جهانی» شناخته میشود و روز ۱۳ آبان در تقویم ایران به نام روز ملی مبارزه با استکبار جهانی نامگذاری شده است.
جمعبندی و توضیح کامل استکبار
واژه استکبار یک مفهوم ریشهدار اخلاقی، دینی و سیاسی است که به معنای خودبزرگبینی ناحق و گردنکشی در برابر حقیقت یا تضعیف حقوق دیگران است. این مفهوم در لغتنامههای معتبری چون دهخدا و معین برتریخواهی و غرور معنا شده و ریشه در خودپرستی دارد که مانع از پذیرش عدل و طاعت میشود.
در فرهنگ معاصر و متون اسلامی، این واژه از یک رذیله اخلاقی فردی فراتر رفته و به یک ساختار ظالمانه سیاسی و اقتصادی دلالت دارد؛ جایی که قدرتی سلطهجو (مستکبر) تلاش میکند جوامع دیگر را ضعیف نگه دارد (مستضعف). به همین دلیل، شناخت ابعاد آن هم در حوزه رشد فردی و هم در تحلیلهای کلان سیاسی اهمیت بالایی دارد.