یعنی چه
این واژه دارای دو بافت معنایی متفاوت است؛ در مباحث سیاسی و تاریخی به معنای تبعید، اخراج جمعی و جابهجایی اجباری ساکنان یک سرزمین است. در لغتنامههای کلاسیک عربی و فارسی، به معنی مبادرت و شتاب کردن در رفتن به نماز اول وقت (مانند نماز جمعه) و همچنین راه افتادن در سفر در هنگام «هجیر» یعنی شدت گرمای نیمروز است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت فتح تاء، سكون هاء، كسر جیم و یاء کشیده است.
به انگلیسی
بسته به بافت متن، معادلهای متفاوتی در انگلیسی دارد؛ در متون سیاسی معادلهای مرتبط با تبعید و در متون کهن معادل سفر در ظهر استفاده میشود.
به عربی
این واژه اصالتاً مصدر باب تفعیل از ریشه عربی (هـ ج ر) است و در هر دو معنا در زبان عربی به کار میرود.
به فارسی
معادلهای فارسی دقیق آن بر اساس کاربرد شامل کوچ دادن، آواره کردن، اخراج جمعی و در متون کهن دینی شامل شتاب در طاعت و مبادرت به نماز است.
در قرآن
خودِ کلمه «تهجیر» به صورت اسم مصدر در متن قرآن کریم ذکر نشده است؛ با این حال، ریشه ثلاثی مجرد آن (هـ ج ر) و مشتقاتی چون «هاجروا» یا «مهاجرین» بارها در قرآن به کار رفتهاند. همچنین این واژه در احادیث نبوی به معنای شتاب در نماز کاربرد فراوان دارد.
نماد چیست
در ادبیات سیاسی و تاریخی معاصر، تهجیر نمادی از پاکسازی قومی، آوارگی و رنجهای ناشی از جابهجایی اجباری انسانهاست. در بافت فقهی و روایی کهن، میتواند به طور ضمنی نماد تحمل سختیها برای طاعت و پیشقدم شدن در امور عبادی باشد.
جمعبندی و توضیح کامل تهجیر
واژه «تهجیر» یک مصدر عربی از ریشه (هـ ج ر) است که در دو قلمرو معنایی کاملاً متمایز کاربرد دارد. در اصطلاح سیاسی، حقوقی و تاریخی معاصر (که در زبانهای ترکی و آذری نیز به همین شکل وام گرفته شده)، به معنای تبعید، اخراج جمعی و کوچ اجباری مردم از زادگاهشان است که معمولاً بار معنایی منفی و دردناکی را به همراه دارد.
از سوی دیگر، در متون ادبی، فقهی و لغتنامههای کلاسیک فارسی و عربی، تهجیر به معنای حرکت در زمان «هجیر» (شدت گرمای آفتاب در نیمروز) یا شتاب کردن و زود رفتن به نماز اول وقت تعبیر میشود. نکته حائز اهمیت در نگارش این کلمه، عدم اشتباه آن با واژه حقوقی و فقهی «تحجیر» (با حرف ح) است که به معنای سنگچین کردن اطراف زمین به قصد احیا قلمداد میشود.