یعنی چه
این اصطلاح یک کنایه و ضربالمثل عامیانه قدیمی در زبان فارسی است و زمانی به کار میرود که فردی از کوره در رفته، حیا و ملاحظه را کاملاً کنار میگذارد و شروع به بددهانی، فحاشی شدید، داد و فریاد یا سرزنش فراوان میکند. تصویرسازی این کنایه به باز شدن شدید دهان و آماده شدن برای هجوم و پرتاب کلمات تند تشبیه شده است.
تلفظ
تلفظ این عبارت در زبان محاوره به صورت «پاشنه دهن رو کشیدن» (pāšneye dahan ro kešīdan) روان است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، این عبارت به عنوان پاسخ برای طراحانی که کنایه از «فحاشی کردن» یا «عتاب و دشنام بسیار دادن» را میخواهند، کاربرد دارد.
به انگلیسی
اصطلاحات انگلیسی فوق دقیقاً مفهوم رها کردن کنترل زبان و هجوم کلامی تند را میرسانند.
به عربی
در زبان عربی برای رساندن مفهوم پردهدری در کلام و دشنامهای پیدرپی از این واژهها استفاده میشود.
نماد چیست
در این ترکیب، دهان نماد زبان و گفتار انسان است و پاشنه (در ساختار تصویری کنایه) نماد شدت، فشار یا اغراق در حرکت است. در مجموع این عبارت نمادی از خشم آنی، بیادبی کلامی و از دست رفتن کامل کنترل رفتار و گفتار در برابر دیگران است.
جمعبندی و توضیح کامل پاشنه دهن را کشیدن
اصطلاح عامیانه و کهن «پاشنه دهن را کشیدن» یکی از کنایههای تصویری و جالب فرهنگ عامه و تهران قدیم است. این عبارت نشاندهنده حالتی است که فرد تمام مرزهای اخلاقی و حیا را در کلام پشت سر میگذارد و با داد و فریاد، سیل عظیمی از بد و بیراه و دشنام را روانه طرف مقابل میکند. ریشه این کنایه مابهازای اسطورهای ندارد و صرفاً یک تصویرسازی ذهنی از باز کردن بی حد و حصر دهان برای پرتاب کلمات تند است.
اگرچه امروزه این عبارت کمتر در میان نسل جوان شنیده میشود و اصطلاحات امروزیتری مانند «دهنش را چاک دادن» یا «هر چه از دهنش در آمد گفتن» جایگزین آن شدهاند، اما این کنایه همچنان اصالت خود را در لغتنامههای مرجع مانند دهخدا حفظ کرده است. این عبارت ریشه یا کاربردی در متون دینی و قرآن ندارد و کاملاً برآمده از ادبیات کوچه و بازار است.