یعنی چه
نجوم فرابنفش (یا اخترشناسی فرابنفش) بخشی از نجوم رصدی و اخترفیزیک است که به ثبت و بررسی پرتوهای الکترومغناطیسی اجرام آسمانی در طول موجهای حدود ۱۰ تا ۴۰۰ نانومتر میپردازد. از آنجا که لایه ازن و جو زمین مانع عبور این پرتوهای پرانرژی میشوند، منجمان برای این نوع رصدها مجبورند تلسکوپها و کاوشگرهای خود را به خارج از جو زمین و فضا پرتاب کنند تا بتوانند گازهای داغ، ستارههای جوان و کهکشانهای دوردست را مطالعه کنند.
در جدول
در مسابقات شرح در متن و جدول کلمات متقاطع، این اصطلاح ۱۱ حرفی به عنوان پاسخ شاخهای از اخترشناسی مدرن که پرتوهای فرابنفش را بررسی میکند، به کار میرود.
به انگلیسی
در متون علمی بینالمللی، این شاخه تخصصی با عبارت Ultraviolet astronomy شناخته میشود که پرتوهای با انرژی بالاتر از نور مرئی را مطالعه میکند.
به عربی
در زبان عربی برای توصیف این حوزه علمی، عبارت فوقالبنفسجی (ماورای بنفش) را به کلمه الفلک (نجوم/اخترشناسی) اضافه میکنند.
به فارسی
معادل دقیقتر و اصیلتر این اصطلاح در زبان فارسی، «اخترشناسی فرابنفش» است. کلمه «نجوم» ریشه عربی دارد و ترکیب «نجوم فرابنفش» یک ترکیب وصفی مدرن در واژهگزینی علمی به شمار میرود که از پیشوند «فرا» و صفت «بنفش» در کنار واژه نجوم ساخته شده است.
در قرآن
ترکیب علمی و مدرن «نجوم فرابنفش» در متن قرآن وجود ندارد. با این حال، واژه ریشه آن یعنی «نجم» (ستاره) و جمع آن «نجوم» (ستارگان) بارها در قرآن کریم ذکر شدهاند؛ مانند آیه ۷۵ سوره واقعه («فَلَا أُقْسِمُ بِمَوَاقِعِ النُّجُومِ») و آیه ۱۶ سوره نحل که به کاربرد ستارگان در جهتیابی اشاره دارد، هرچند که این اشارات به معنای علم نجوم مدرن امروزی نیست.
نماد چیست
این شاخه علمی فاقد هرگونه نماد باستانی، سنتی یا گرافیکی اختصاصی است. در متون فیزیک و نجوم، برای اشاره به این حوزه یا تلسکوپهای مربوط به آن، صرفاً از نشانه و مخفف استاندارد «UV» استفاده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل نجوم فرابنفش
نجوم فرابنفش یا همان اخترشناسی فرابنفش، یکی از شاخههای کلیدی در رصدهای فضایی مدرن است که به مطالعه کیهان در طول موجهای کوتاهتر از نور مرئی میپردازد. از آنجا که جو زمین و به خصوص لایه ازن بخش عمده این پرتوهای پرانرژی و آسیبرسان را جذب میکنند، بشر تا پیش از عصر فضا و پرتاب تلسکوپهای مداری قادر به رصد آسمان در این دریچه طیفی نبود. امروزه با استقرار تلسکوپها در خارج از جو، این شاخه علمی به ما کمک میکند تا داغترین ستارهها، سحابیهای گازی کم چگال و سیر تکاملی کهکشانهای دوردست را با دقتی بالا مطالعه کنیم.
این اصطلاح از نظر ساختار زبانی، یک ترکیب دوگانه از واژه عربی نجوم (جمع نجم) و واژه نوظهور فارسی فرابنفش است. اگرچه در منابع تخصصی فارسی عبارت «اخترشناسی فرابنفش» کاربرد رسمی و استانداردتری دارد، اما اصطلاح نجوم فرابنفش نیز در میان عموم و طراحان جدول به عنوان یک واژه ۱۱ حرفی برای اشاره به این حوزه از دانش اخترفیزیک رواج یافته است.