یعنی چه
ترکیب «ضمیر داخلی» یک اصطلاح رسمی و استاندارد در دستور زبان یا روانشناسی نیست؛ بلکه از کنار هم قرار گرفتن واژهٔ ضمیر (به معنی باطن یا اندیشه پنهان) و صفت داخلی ایجاد شده است و به باور، اندیشه، وجدان یا هسته پنهان روح و ذهن انسان اشاره دارد.
تلفظ
این ترکیب به صورت [زَ / ضَ] [مـی] [رِ] [دا] [خِ] [لـی] تلفظ میشود که هر دو واژهٔ آن ریشه در زبان عربی دارند.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در صورت مطرح شدن این اصطلاح، پاسخ اصلی بر اساس تعداد حروف میتواند خود «ضمیر داخلی» (۹ حرف) یا کلماتی چون وجدان، باطن و درون باشد.
به انگلیسی
اگر منظور از این ترکیب معنای اخلاقی و عرفانی آن باشد، معادلهای فوق مناسب هستند. در متون زبانشناسی (به ندرت) به عنوان گردهبرداری تحتاللفظی ممکن است به صورت Internal pronoun نیز دیده شود.
به عربی
واژهٔ ضمیر خود ریشهای عربی دارد (از ضمر به معنی پنهان شدن). در زبان عربی برای اشاره به این مفهوم از تعابیر الضمير الداخلي یا الباطن استفاده میشود.
به فارسی
برگردانها و جایگزینهای اصیل فارسی برای این ترکیب شامل واژههایی چون نهاد، درون، خاطر، دل، و احساس درونی است که به جنبههای پنهان روح و ذهن اشاره دارند.
جمعبندی و توضیح کامل ضمیر داخلی
عبارت «ضمیر داخلی» یک اصطلاح علمی، دستوری یا روانشناختی ثبتشده و مستقل در زبان فارسی بهشمار نمیرود. این عبارت از ترکیب دو واژهٔ «ضمیر» (در معنای غیرزبانی آن یعنی باطن و اندیشه پنهان) و صفت «داخلی» پدید آمده است. بنابراین، کاربرد آن بیشتر در متون اخلاقی، عرفانی و فلسفی بوده و به عنوان مترادفی برای وجدان، خودآگاهی، ضمیر درونی یا صدای درون انسان شناخته میشود.
از نظر ریشهشناسی، هر دو واژهٔ سازندهٔ این ترکیب ریشه در زبان عربی دارند. واژهٔ ضمیر از ریشه (ض م ر) به معنی پنهان شدن یا لاغر شدن گرفته شده است. شایان ذکر است که این ترکیب به این صورت در قرآن کریم نیامده، هرچند مفاهیم همسو با آن تحت عناوین قلب، نفس یا سرّ مطرح شدهاند و ریشهٔ ضمر نیز در قالب کلمهٔ «ضامر» (به معنی شتر لاغر) یک بار در قرآن به کار رفته است.