منخر یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل منخر

واژه «منخر» یک لغت اصیل عربی به معنی سوراخ بینی است که به زبان ادبی فارسی نیز راه یافته است. این کلمه از ریشه ثلاثی (ن-خ-ر) مشتق شده که در اصل به معنای دمیدن یا ایجاد صدا از بینی (مانند خرخر) است. در حالت‌های تثنیه و جمع به صورت «منخرین» و «مناخر» در متون کهن به وفور دیده می‌شود.

در ادبیات فارسی و عربی، این واژه کاربردهای کنایی زیبایی نیز دارد؛ برای نمونه، اصطلاح «باد در مناخر انداختن» کنایه از تکبر، غرور و افاده آمدن است و عبارت «ساجد المنخر» مجازاً برای نشان دادن فروتنی شدید یا به خاک مالیده شدن بینی و ذلت استفاده می‌شود.

علاوه بر کاربرد آن در کالبدشناسی، در نجوم و ستاره‌شناسی کهن نیز واژه «منخر» (یا منخر الحوت) به عنوان نام ستاره آلفا در صورت فلکی نهنگ (قیطس) شناخته می‌شود که نشان‌دهنده موقعیت بینی یا دهان این موجود افسانه‌ای در نقشه‌های قدیمی آسمان است.