یعنی چه
این عبارت به معنای کسی است که بر هر جان و نفسی قیام دارد؛ یعنی خداوند به عنوان خالق، همواره و در هر لحظه بر تمام افکار، اعمال، رفتار و روزیِ بندگان خود احاطه، تسلط، نظارت و تدبیر کامل دارد و هیچ چیز از دایره علم او خارج نیست.
تلفظ
تلفظ این عبارت قرآنی با اعرابگذاری دقیق به صورت «اَلْقائِمُ عَلی کُلِّ نَفْس» (Al-Qa'imu 'ala kulli nafs) است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، این عبارت ۱۴ حرفی به عنوان پاسخی برای پرسشهایی نظیر «تعبیر قرآنی برای حاکم و نگهبان هر جان» یا «صفت الهی به معنای مدبر خلایق» کاربرد دارد.
به انگلیسی
در ترجمههای انگلیسی قرآن کریم، این صفت غالباً به احاطه، مراقبت و پایداری (Sustainer/Maintainer) خداوند بر بندگان ترجمه میشود.
به عربی
در تفاسیر عربی، این عبارت را معادل قیومیت، تدبیر شؤون خلایق و حفیظ بودن خداوند بر رفتار بندگان دانستهاند.
به فارسی
برگردان روان فارسی این عبارت «برپادارنده و مراقب هر جانی است که به تمام کردهها و دستاوردهای او آگاهی و تسلط دارد».
در قرآن
این عبارت عیناً در آیه ۳۳ سوره رعد آمده است: «أَفَمَنْ هُوَ قَائِمٌ عَلَىٰ كُلِّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ...» (آیا کسی که بر هر جانی و آنچه به دست آورده، حاکم و نگهبان است [مانند بتهاست؟]). این آیه به توحید افعالی و قدرت مطلقه خدا در حسابرسی دقیق اشاره دارد.
جمعبندی و توضیح کامل القائم علی کل نفس
عبارت قرآنی «القائم علی کل نفس» تبیینکننده یکی از عمیقترین مفاهیم توحیدی یعنی قیومیت و احاطه علمی خداوند بر جهان هستی است. ریشه این واژه از «ق-و-م» میآید که در اینجا به معنای ثبات، تدبیر، حفاظت و سلطه همهجانبه است، نه یک ایستادن فیزیکی. این صفت نشان میدهد که آفریدگار جهان هرگز مخلوقات خود را به حال خود رها نکرده، بلکه در هر آن، تدبیر امور و روزیرسانی آنها را بر عهده دارد.
در فرهنگ اسلامی و عرفانی، این تعبیر نماد نظارت دائمی و آگاهی بیپایان خدا بر رفتارهای انسان است. این آگاهی زیربنای عدالت در حسابرسی روز جزا را شکل میدهد؛ چرا که وقتی خداوند بر هر نفسی قائم و ناظر باشد، هیچ عمل خیر یا شری از دید او پنهان نمیماند. از این رو، عبارت مذکور با اسامی برجسته الهی مانند الحفیظ، الرقیب و المدبر پیوندی ناگسستنی دارد.