یعنی چه
در علم منطق، قیاس اقترانی دارای ۴ شکل اصلی است که از ترکیب مقدمات آن، حالتهای مختلفی به نام «ضرب» ایجاد میشود. «ترتیب ضروب اشکال» به معنای بررسی، اولویتبندی و تعیین رتبه و تقدم و تأخر این ضروبِ نتیجهبخش (منتج) بر اساس ارزش و شرافت نتیجهٔ آنهاست.
تلفظ
این عبارت به صورت ترکیب اضافی تلفظ میشود: تَرْتیبِ ضُروبِ اَشْکال.
در جدول
این اصطلاح فنی در جدولهای شرح کلمات و سؤالات منطقی معمولاً به عنوان یک پاسخ ۱۴ حرفی شناخته میشود.
به انگلیسی
در منطق صوری و ارسطویی غرب، این مفهوم به چیدمان و ساختار حالتهای قیاس اشاره دارد.
به عربی
این اصطلاح ریشه در منطق دوره اسلامی دارد و عیناً در متون عربی استفاده میشود.
به فارسی
معادل روان فارسی آن «رتبهبندی صورتهای استدلال» یا «تنظیم فروض منطقی» است.
نماد چیست
این اصطلاح در سنت فلسفی نماد ساختاریافتگی ذهن و تقدم منطقی محصورات است که در آن ارزش گزارهها به ترتیب از موجبه کلیه تا سالبه جزئیه اولویتبندی میشود ($$A \succ E \succ I \succ O$$).
جمعبندی و توضیح کامل ترتیب ضروب اشکال
اصطلاح تخصصی «ترتیب ضروب اشکال» یکی از مباحث بنیادین در علم منطق سنتی (ارسطویی) است. در قیاس اقترانی، حد وسط به چهار شکل مختلف چیده میشود و از ترکیب حالتهای محصورات چهارگانه (موجبه/سالبه و کلی/جزئی)، برای هر شکل ۱۶ حالت یا «ضرب» به دست میآید. از آنجا که همه این حالتها نتیجهبخش نیستند، منطقدانان ضروب منتج را استخراج کردهاند.
منظور از ترتیب ضروب اشکال، تعیین رتبه و درجه شرافت و اولویت این صورتهای نتیجهبخش نسبت به یکدیگر است. این اولویتبندی بر اساس نوعِ نتیجهای است که هر ضرب حاصل میکند؛ برای نمونه، ضربی که نتیجه آن موجبه کلیه (ارزشمندترین نوع گزاره) باشد، در رتبه نخست و ضربهای بعدی در مراتب بعدی قرار میگیرند.