جمله الملک یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل جمله الملک

عبارت «جمله الملک» یک ترکیب عربی وارد شده به زبان فارسی است که از دو واژه «جمله» (به معنی کل و مجموع) و «الملک» (به معنی پادشاهی یا کشور) ساخته شده است. از منظر لغوی و ریشه‌شناسی، این عبارت به کسی اشاره دارد که «کلِ امورِ مملکت به دست اوست» و در ساختار سیاسی و اداری ایران کهن، به عنوان یک عنوان شغلی و رسمی برجسته کاربرد داشته است.

بررسی متون تاریخی و لغت‌نامه‌های معتبری نظیر دهخدا نشان می‌دهد که این اصطلاح دقیقاً هم‌تراز با عناوینی چون وزیر اعظم، صدر اعظم، اتابک یا پیشکار کل بوده است؛ یعنی شخصی که بعد از شخص پادشاه، بالاترین قدرت اجرایی و تدبیر امور مملکتی را عهده‌دار بوده است. برای نمونه در گزارش‌های تاریخی آمده است که در سال ۶۸۶ هجری، مجدالدین رومی عهده‌دار منصب جمله الملکی در شیراز بوده است.

این واژه گرچه امروزه در زبان محاوره‌ای و اداری مدرن کاربردی ندارد، اما به عنوان یک کلیدواژه مهم در متون خطی، ادبیات صوفیانه و همچنین به عنوان یک سوال تاریخی ۹ حرفی در جدول‌های کلمات متقاطع مورد توجه قرار می‌گیرد.