یعنی چه
خوگر ساختن در زبان فارسی به معنای الفت دادن، آشنا کردن و معتاد کردن (در مفهوم قدیمی و عمومی آن یعنی عادت دادن) شخص یا جانداری به یک وضعیت، محیط یا رفتار خاص است تا آن امر برایش عادی و ملموس شود.
تلفظ
واژهٔ «خوگر» از دو بخش «خو» (به فتح یا ضم خ، به معنی طبع و عادت) و پسوند «گر» تشکیل شده و در ترکیب با مصدر «ساختن» تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، برای راهنمای «عادت دادن» یا «مأنوس کردن»، عبارت «خوگر ساختن» به عنوان یک پاسخ اصیل ۹ حرفی کاربرد دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم سببیِ عادت دادن کسی به چیزی، از این افعال استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی با توجه به سیاق متن، باب تفعیل از ریشه «عود» یا افعال مرتبط با انس و الفت به عنوان معادل دقیق این واژه به کار میروند.
در قرآن
عبارت ترکیبی و فارسی «خوگر ساختن» در متن قرآن وجود ندارد؛ اما از نظر محتوایی و مفهومی، واژههایی نظیر «إیلاف» (در سوره قریش) یا فعل «أَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ» (در سوره آلعمران) که به معنای ایجاد الفت، انس و پیوند دادن دلهاست، نزدیکترین مفاهیم به این اصطلاح هستند.
جمعبندی و توضیح کامل خوگر ساختن
مصدر مرکب «خوگر ساختن» یکی از واژگان اصیل و کهن زبان فارسی است که از ریشه پهلوی و ایران باستان نشأت میگیرد. این عبارت در حقیقت یک فعل سببی (متعدی) است که فرآیند جامعهپذیری، تربیت یا انطباق پیدا کردن با یک شرایط جدید را نشان میدهد. در ادبیات کلاسیک و معاصر، این واژه هم در کاربردهای اخلاقی و تربیتی (مثل خو دادن نفس به کارهای نیک) و هم در رفتارهای طبیعی جانداران استفاده میشود.
بررسی ساختار واژه نشان میدهد که از ترکیب «خو» (به معنی طبع و عادت) به همراه پسوند فاعلی «گر» و فعل معین «ساختن» پدید آمده است. شناخت دقیق این واژه به درک بهتر متون متقدم و همچنین استفاده درست از مترادفات روانتر آن در نگارش مدرن کمک شایانی میکند.